5S YÖNETİMİ (TEMİZLİK VE DÜZEN)

Temizlik ve düzeni sağlamada her işletme kendine özgü kurallar koyabilir, sistemler geliştirebilir. Önemli olan bunların uygulanabilir, etkili olmalarıdır. Özellikle Japonların geliştirmiş olduğu ve bir çoğu tarafından uygulanan bir sistem var ki buna 5S YÖNETİMİ denilmektedir. Japonların işletmedeki düzen ve disiplini sağlamak için kullandıkları bu kurallar hem basittir hem de işletmenin en küçük ayrıntılarının denetimini sağlar.

5S Yönetimi “S” harfiyle başlayan beş kelime ile ifade edilir. Bunlar:

Seiri:Sınıflandırma

Seiton: Düzenleme

Seiso: Temizleme

Seiketsu: Standartlaştırma

Shitsuke: Disiplin

5S NİÇİN ÖNEMLİDİR?

Çünkü; 5S, iş yeri iyileştirilmesinde birinci sırada önceliğe sahiptir. İşletmedeki diğer iyileştirme çabalarının temelini oluşturur.

1.Sınıflandırma (Seiri)

Sınıflandırmanın Amacı:

İşletme içinde sadece gerekli malzemeyi bulundurmak bunun dışında kalan her şeyi işletme dışına alarak karmaşayı önlemek ve düzeni sağlamaktır. Bu amaç aynı zamanda sınıflandırmanın da tanımıdır.

            a-İşletme içinde neyin gerekli olduğunun kesin olarak belirlenmesi gerekir.

            b-Buna gerçekten gerek var mı? varsa ne kadar var? vb. sorulara alınacak yanıtlarla sınıflandırma yapılabilir.

            c-Sınıflandırmayı doğru yapabilmek için dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır. Bunları şu gibi sorularla açığa çıkarabiliriz.

*Çalışma sahanızda, dağınıklık yaratan gereksiz bir eşya var mı?

*Olduğu gibi bırakılan kablo, boru gibi gereksiz malzemeler var mı?

*Zeminde duran el aleti ve teçhizat var mı?

*Tüm malzemeler sınıflandırılmalı mı? Etiketlendi mi?

*Tüm el aletleri, ekipmanlar ve ölçü aletleri sınıflandırılıp, kendi yerlerine konulmuş mu?

Tüm bu sorulara yanıt alındıktan sonra el aletleri ve ekipmanları kullanım öncelik ve sıklığına göre sınıflandırabiliriz.

             *Hiç kullanılmayan şeyleri atınız veya uzaklaştırarak onlardan kurtulunuz.

             *6-12 ay arası 1 kez kullanacağınız şeyleri, işletme içinde bir arada depolayınız.

            *Her gün, her saat kullandığınız şeyleri, çalışma sahanızda depolayınız, çok gerekli olanları üzerinizde taşıyınız.

2.Düzenleme (Seiton)

Genel düzen ve tertibe düzen diyoruz. Düzenlemeyi “her şeye bir yer ve her şey yerli yerinde” olarak da tanımlayabiliriz.

            -Acaba işletmenizde düzenlemeyi nasıl yapıyorsunuz? Her şeye bir ad konmalı, herkes bu şeyi aynı adla tanımlamalıdır.

            -Her şeye bir yer tahsis edilmeli, herkes gerekli olduğunda bu yerden o şeyi almalı, işi bitince aynı yere bırakmalıdır.

            -Ambarda her şeyin bulunduğu raf ve gözler numaralandırılmalıdır.

            -Aranılan şey  en çok 30 saniyede bulunmalı, istenen şey en çok 30 saniyede elde edilmeli ve işi bitince en çok 30 saniyede bırakılabilmeli.

            -Gereğinden fazla raf ve masa bulundurulmamalı.

            -Rafların altında temizlik yapılabilecek kadar açıklık olmalıdır.

            -Kablolar ve kablo taşıyıcıları yerden belirli bir yükseklikten geçirilmelidir.

            -Hava kanalları ve borular yerden belirli bir yükseklikten geçirilmelidir.

            -Önemli yerlere, makinelerin yanına gerekli anahtar ve takımlar asılmalı, her an kullanıma hazır durumda tutulmalıdır.

            -Duyuru panolarında asılı her şeyin ilan edildiği tarih, indirileceği tarih ve o panodan sorumlu kişinin kimliği yazılı olmalıdır.

3.Temizlik (Seiso)

Temizlik neden gereklidir?

Amaç: “Temiz bir alan oluşturmaktır.” Çünkü toz kir ve atıklar;

                                                                                                      motivasyonu düşürür,

                                                                                                      verimsizliğin,

                                                                                                      hatalı ürünün ve

                                                                                                     iş kazalarının kaynağıdır.

Alet ve ekipmanları temizlemek neden önemlidir?

            -Temiz alet ve ekipman uzun süre ve iyi şekilde çalışır.

            -Daha uzun süreli ve düzenli çalışan makinelerle hata oranı ve tamir nedeniyle kaybedeceğiniz zamanı, enerjiyi en aza indirmiş oluruz.

            -Çalışanın motivasyonu yükselir.

Temizlik Nasıl Bir Sistemle Uygulanmalı?

*Bölümler ve sorumlular tanımlanmalı,dokümante edilmeli; fabrikanın her bölgesinin, her bölümünün, her noktasının temizliğinden sorumlu kişilerin isimleri belirlenmeli ve uygun yerlere yazılmalıdır.

*Temizlik süresi; etkinlik açısından kısa olmalıdır. Ne zaman yapılacak, kimler yapacak açıkça belirtilmeli, dokümante edilmelidir.

*Daha geniş ve detaylı bir 5S temizliği için bölüm amirleri plan yapmalı, herkese yapılacak işler öğretilmelidir.

*İlgili talimatlar hazırlanmalıdır.

Temizliğin Olumlu Etkilerini Arttırmak İçin;

ü Önce yatay yüzeylere bakınız,

ü Sonra dikey yüzeylere bakınız,

ü Raf ve dolapların içine bakınız,

ü Temizlikte serilik ve pratiklik sağlayınız.

4.Standartlaştırma (Seiketsu)

Standartlaştırmanın amacı:

İyi bir çevre düzeni oluşturmak ve bunu sürdürmektir.Yapılmış olan temizliği ve düzeni korumaktır.

*Kimin nereyi, ne zaman ve nasıl temizleyeceği, düzenli tutacağı önceden dokümante edilmeli ve bu alanlara konulacak bir şekil ve çizelgelerle sık sık belirlenmelidir.

Standartlaştırmayı yapabilmek için takip edilecek yol;

1.Gözlem yapınız,

2.Problemi tespit ediniz,

3.Standartlaşma için kontrol noktalarını belirleyiniz.

1.Gözlem yapınız;

            -Tanıtma etiketleriniz var mı?

            -Göstergeler uzaktan okunabiliyor mu?

            -Çatıdan akma ve sızıntı var mı?

            -Çalışma sahası yeterince aydınlık mı?

            -Çalışanların elbise ve ayakkabıları kirli mi?

2.Problemi tespit ediniz;

            -Arızalar neden meydana geliyor?

            -Arızalar önceden tespit edilebilir mi?

            -Arızaya karşı hangi önlemler gereklidir?

3.Standartlaşma için kontrol noktalarını belirleyiniz;

            -Gözlem yaparak, problemi tespit ettikten sonra standartlaşmayı nasıl yaparız, belirleriz.

5.Disiplin (Shitsuke)

Amaç; “kurallara uymak ve takip etmektir.”

İşletme disiplininin sağlanması amacıyla konulmuş basit kuralların takibini bir alışkanlık haline getirmek ve herkesin her an denetiminin sağlanmasıdır. Kuralları günlük alışkanlıklar haline getirmektir.

5S Yönetiminde unutulmaması gereken 4 kritik nokta:

            1-Kuralları belirleyiniz ve o kuraları uygulayınız,

            2-Her malzemenin bir yeri olmalı ve her malzeme kendi yerinde bulundurulmalıdır.

            3-Unutmayınız! Bir şey yapılmamışsa, hiçbir şey kendiliğinden düzelmez.

            4-Eğer kendin başaramıyorsan, yardım iste.