1

1980’li yılların başından itibaren teknolojideki hızlı gelişimler yerel pazarının yerini rekabetçi yapısıyla öne çıkan global pazara bırakmaktadır. Global pazar kavramı da firmaların karşısına rekabet gücü yüksek daha fazla rakip çıkarmaktadır. Bugün “üretimde rekabet edebilirlik” ve “dünya çapında üretim” kavramlarına sık sık global ve dinamik pazarlarda yeni ürünlerin gelişiminde kullanılan toplam geliştirme süreci içinde değinilmektedir. Yeni bir ürünü geliştirmek; maliyet-kar-pazara sunma zamanı ve kalite gibi birbirleriyle çeliştiği düşünülen dört önemli faktörün dikkate alınmasını gerektirmektedir. Bu dört faktörü en iyi ve dengeli şekilde bir araya getiren işletmeler rekabet yarışında bir adım öne geçebilmektedirler. Firmalar bu ortamda birincil amaçları olan varlığını devam ettirmeyi sağlamak için mevcut ortama en kısa zamanda ayak uydurmak zorundadır.

İşte eşzamanlı mühendislik böyle bir ortamda doğmuş, ürün geliştirme sürecini kısaltmak, kaliteyi arttırmak, maliyeti düşürmek ve müşteri memnuniyetini yükseltmek gibi vaatleriyle bugün organizasyonlarla ilgili çok önemli bir kavram haline gelmiştir.

Eşzamanlı mühendislik yöntemi, yeni bir ürünün tasarımı ve geliştirilmesi sırasında kullanılan yeni bir yönetim, kalite ve mühendislik felsefesidir. Eşzamanlı mühendislik aynı zamanda kurum içindeki entegrasyonu sağlayan örgütsel bir araçtır. Bu yöntemle örgütsel duvarlar yıkılarak ürüne ve süreçlere ilişkin özellikler firmanın farklı faaliyet alanlarından gelen temsilciler tarafından ortaklaşa olarak tartışılmaya başlanmıştır.Şimdilerde eşzamanlı mühendislik teknolojisi otomotiv ve diğer üretim uygulamalarında sıkça kullanılmaktadır.

Mevcut Pazar yapısındaki problemlere çözüm getirebilirliği açısından tartışılır hale gelen ardışık ürün geliştirme süreci yerini 1979 yılında Xerox, Hp ve Ford gibi kuruluşlarda eşzamanlı mühendislik süreciyle ilgili çalışmalara bırakmıştır.

Eşzamanlı mühendislik konusunun sistematik olarak ele alınışı, 1982 yılında Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) tarafından başlatılan çalışmalarla oluşmuştur.Bu çalışmalar sonucunda 1988 yılında Institute for Defense Analyses (IDA) tarafından “The Role of Conturrent Engineering in Weapans System Acquisition” isimli (R-338) bir rapor hazırlanmıştır. Bu raporda eşzamanlı mühendislik şöyle tanımlanmıştır: Eşzamanlı mühendislik, ürünlerin ve üretim-ürün desteği de dahil olmak üzere bu ürünlerle ilişkili tüm süreçlerin birlikte, eşgüdümlü ve eşzamanlı tasarımına yönelik sistematik bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım, başta kalite, maliyet, program ve kullanıcı gereksinimleri olmak üzere, kavram aşamasından kullanımdan kaldırılmasına kadar geçen dönem süresince bir ürünü etkileyen tüm etmenlerin tasarımcılar tarafından dikkate alınmasını sağlamayı hedefler.

Diğer bir tanımla eşzamanlı mühendislik bir ürün ile ilgili olarak kavram, tasarım, geliştirme, üretim ve işletmeye alma için gerekli teknoloji ve yönetim süreçlerinin entegrasyonu olarak ifade edilebileceği gibi literatürde karşılaşılan şu genel tanımı da vermek mümkündür; eşzamanlı mühendislik, özellikle müşterinin gereksinimlerine uygun olarak belirlenmiş ürünün, tasarım, üretim, servis, pazarlama ve kalite kontrol disiplinlerinin bir arada çalışmaları yoluyla en az tekrarla, en kısa zamanda, en düşük maliyetle geliştirilmesi ve optimum maliyet-performans dengesine sahip olarak müşteriye sunulmasıdır. Pazarlama, satın alma, kalite, üretim, teknik servis ve diğer departmanların temsilcileri tasarım tavsiyeleri sunan ve bunları tekrar gözden geçiren takımlar halinde çalışırlar.

Yukarıdaki paragrafta da belirtildiği gibi literatürde eşzamanlı mühendislik için birçok tanımla karşılaşılmaktadır. Tüm tanımlarda kalite-maliyet ve tasarım süresi ortak olarak karşımıza çıkmaktadır. Biz Jarvis’in 1998 yılında bu konuyla ilgili yapmış olduğu tanımı vererek bir sonraki bölüme geçeceğiz. Eşzamanlı mühendislik “montaj, elde edilebilirlik, maliyet, müşteri tatmini, bakımının yapılabilirliği, yönetilebilirlik, işlenebilirlik, performans, kalite, risk, güvenlik, çizelgeleme, sosyal kabul edilebilirliği ve ürün ile ilgili diğer nitelikler bakımından tasarım yapılmasıdır.

Yapılmış olan tanımlamalar incelendiğinde eşzamanlı mühendisliğin ortaya çıkan amaçlarını maddeler halinde yazabiliriz.:

· Ürünün yaşam çevrimi içinde yer alan fonksiyonlarda paralellik (üretim, maliyet planlamaları vb.) sağlamak

· Ürün ve süreçlerin tasarımının gerektiği durumlarda yatırımla entegre edilmesi (Daha hızlı geri dönüş)

Bu amaçlara ulaşan kurumlar dinamik ve rekabetçi global pazarlarda mücadele edebilme kabiliyeti kazanmaktadırlar. Bu birincil amaçların yanında eşzamanlı mühendislik felsefesi tüm kurumun birlikte hareket edebilme ve aynı hedefe kanalize olabilme yetisi kazanmasını sağlar.

Çeşitli kaynaklarda eşzamanlı mühendislik sürecinin safhaları farklı farklı ele alınmıştır. Fakat tüm kaynaklarda karşımıza tasarım çalışmalarını başlatmadan önce ilk olarak aşağıdaki dört maddenin dikkate alınması gerektiği çıkmaktadır.

Bahsedilen değişik safhalardan hepsini buraya almanın imkansızlığı ve muğlaklığından dolayı burada sadece Toyota’nın da şuanda kullandığı eşzamanlı mühendislik aşamalarını aktarmaya çalışacağım.

Tasarım ve üretim mühendisliği olmak üzere iki fonksiyon kendi uzmanlık alanlarından yapılabilir çözümler kümesini tanımlar. Ürün geliştirmede Toyota bu aşamaya iki seviyeli olarak yaklaşır. Birinci aşamada Toyota mühendisleri ve tasarımcıları birçok alternatif üzerinde tartışırlar. Araştırmalar, analizler ve görüşmeler hangi olasılıkların kar veya maliyet ya da üretim koşulları nedeniyle çalışma alanının dışında bırakılacağını gösterir. Bu aşamada finans ve pazarlama biriminde gelen ekip üyelerinin desteği maksimum seviyede alınmaya çalışılır. Amaç, problem için uygulanabilecek çözüm kümelerini belirleyebilmektir. İkincisi ise süre gelen tabana ekip üyelerinin her projeden öğrendikleri alternatifleri, teknik tasarım standartlarını ve ticari kuralları doküman haline getirip, ekleyerek tabanı geliştirmek şeklindedir. Tasarım alanının sınırlarını belirlemenin üç elemanı aşağıdaki gibi sıralanabilir.

Tasarım mühendisleri bu aşamada üretim mühendisliği ve diğer (pazarlama-finans) departmanların perspektifince uygulanabilir olmayan düşünce ve çözümleri elimine eder. Fakat fonksiyonel gruplar kendi açılarından ve diğerleri açısından durumu kavramaya başladıkça tasarım takımları, alt sistemleri her grup için çalışabilir bir çözüm tanımlayarak entegre eder. Bu aşamanında kendi içinde üç alt aşaması vardır.

· Olası çözümlerden oluşan kesişim kümelerini araştırmak: Olasılık üzerinde tartışıldıkça her grup için olası çözümlerden oluşan bir kesişim kümesi ortaya çıkar.

· Minimum sınırları ortaya koymak: Toyota bir zaman diliminde, o dilim için gerekli minimum sınırlamalarla çalışır ki ilerleyen araştırma safhalarının ve gelişim entegrasyonunun esnekliği sınırlanmasın.

· Güçlü konseptlerin araştırılması: Güçlü tasarım, hava koşulları ve dış kaplama gibi fiziksel çeşitliliklerden etkilenmeden her durumda fonksiyonel olan tasarımdır.

İki grup, üretim projesinin tasarımında ve fabrikasyonunda bir başlangıç hamlesi yaparak, üretilebilir olduğundan emin olarak düşünülen kümeler hakkında iletişime devam eder. Ürün geliştirmesine esnek yaklaşım, bütün sistemin optimizasyonunu mümkün kılar çünkü tasarımcılar bir ürün tasarımına karar vermeden bütün olasılıkları ve etkileşimleri anlamak için araştırma yaparlar. Bütün tasarım alternatiflerini paralel olarak araştırmak ve sonunda birinin üzerinde mutabık kalmakla Toyota sadece geç kalınmış noktalardaki ortaya çıkacak olan problemleri önlemekle kalmayıp aynı zamanda sistem performanslarıyla ilgili kararları da almış olmaktadır. Bu aşama da üç alt aşama da ele alınmalıdır:

Aşamalı olarak bir noktada birleşerek nihai bir tasarıma ulaşmak, geliştirme takımının her aşamada güvenilir/emin tasarım kararları almalarına yardım eder. Bu ayrıca, her iki fonksiyonun az bir yeniden çalışma riskiyle (aynı işi tekrarlama) dayanışma içinde çalışmasını sağlar.

Bir çizelge olarak elimizin altında bulunması gerekli olan safhaları da şu şekilde belirtebiliriz;

Bu çizelge bize eşzamanlı mühendislik sürecinin handi aşamasında olduğumuzu anlayabilmemiz açısından çok faydalı olacaktır.

Eşzamanlı mühendisliği etkileyen ve gelişiminde büyük rol oynayan 7T olarak adlandırılan faktörler aşağıda listelenmiştir. Bu kriterlerin birbirleriyle başarılı bir şekilde kombinasyonu eşzamanlı mühendislik sürecinin başarısını direkt olarak etkileyecektir.

Ardışık ürün geliştirme sürecinde aktiviteler birbirlerinin tamamlanmasını beklerken, eşzamanlı mühendislik yönteminde bir koordinatörün yönetiminde ürünün yaşam çevriminde karşılaşabileceği tüm fonksiyonlar eşanlı olarak ele alınır. Bunu gerçekleştirmede eşzamanlı mühendislikte üç temel vardır. Bunlar:

· Bilgi teknolojisi sisteminin yapıcı bir güç olarak eşzamanlı mühendisliği desteklemesi

· Mühendislik, pazarlama ve imalat süreçlerini içeren formel eşzamanlı prosesin oluşturulması şeklindedir.

Eşzamanlı mühendisliğin esaslarından birisi farklı disiplinlerden gelen uzmanların bir araya gelerek takım halinde çalışmasıdır. Fakat sadece değişik uzmanlık alanlarından gelen insanları bir araya getirmek başarılı bir eşzamanlı mühendislik takımı kurmak için yeterli değildir. Bunlar arasında sağlıklı ve sürekli bir iletişim ağının kurulması ve bunun yönetilmesi esastır.ilerleme ve ödüllendirme sistemleriyle hedefler ve performans kriterleriyle ilgili altyapının da böyle bir eşzamanlı mühendislik çalışmasını destekler nitelikte olması gerekir. Yoksa klasik anlamda değişik departmanlardan gelecek bireylerin oluşturacağı, fonksiyonel bölünmelerin ortadan kaldırılamadığı bir grup insan, eşzamanlı mühendislik için bir ekip (takım) teşkil etmeyecektir. Her bir takım elemanı ürünün başarılı olduğunun göstergesi olan maliyet/performans kriterlerini, rekabet gücünü, ürünün zamanında teslimini benimsemeli ve fonksiyonel bölünmelerden uzak durmalıdır.

İlk yöntem, ürünün oluşumuna etkisi olan ilgili mühendislik disiplinlerinden oluşan çalışma takımlarının oluşturulmasıdır. Her biri oldukça büyük alan bilgisine sahip olan takım üyelerinin gerek kendi arasında gerekse diğer takımlar arasındaki bilgi akışı, hızı ve yönetimi zordur. Bu yöntem küçük ölçekli işletmelerin kullanımı için dikkate alınmalıdır.

İkinci yöntem ise ilgili alan “uzman bilgilerinin” bilgisayar ortamında muhafaza edilerek değişik karar verme işlemleri için, bilgi akışını sağlayan, birbiriyle bilgiyi paylaşabilen ve geri besleme yapabilen sistemler oluşturarak kullanılmasıdır. İlk görünüşte pahalı bir yöntem olarak algılanmasına karşın, orta ve büyük ölçekli işletmelere önemli derecede katkı sağlamaktadır.

Eşzamanlı mühendislik yöntemi çalışmalarının en düşük hata ile hızla yol alması, dolayısıyla pazara sunma zamanının ve geliştirme maliyetlerinin olası en düşük düzeylere çekilebilmesi için CAD (Computer Aided Design-Bilgisayar destekli tasarım), CAM (Computer Aided Manufacturing-Bilgisayar destekli üretim) gibi bilgisayar destek programları ve bilgisayarlı iletişim yöntemlerinin kullanılması günümüzde bir zorunluluk haline gelmiştir.

Eşzamanlı mühendislikte yer alan süreçler ürüne ait yaşam çevriminin tamamını içerir. Bunlar arasında, ürünün tasarımına ait ürün tasarım süreci, müşteri isteklerini belirlemeye yönelik pazar araştırmaları, fiyat ve ürün konfigürasyonlarının saptanması ürünün tanıtımına yönelik pazarlama süreci, düşük maliyetli ancak kaliteli süreçlerin belirlenmesi, uygun malzeme ve bunları temin edebilecek kuruluşların seçimi, imalat süreçleri, ürünün dağıtım kanallarının belirlenmesi sayılabilir. Tüm bu süreçler eşzamanlı mühendislik altında eşzamanlı olarak yürütülmelidir.

Yukarıda bahsedilen üç esasın uygulanmasıyla beraber başarılı bir eşzamanlı mühendislik sistemi kurmak için gerekli olan sekiz temel prensip dile getirilmelidir.

Bir eşzamanlı mühendislik uygulamasında başarılı sonuçların elde edilebilmesi için dikkat edilmesi gereken faktörler şunlardır:

Her sistem gibi, eşzamanlı mühendislik uygulamalarında başarının ilk koşulu, yönetimin her kademesi tarafından benimsenmesi ve uygulanması yönünde kararlı bir iradenin gösterilmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Ancak IDA raporunda, ekip çalışması ve gruplar arası ilişkilerin arttırılması gibi konularda, yönetimin sözlü isteğinin olmasının bir ön koşul olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir. (Demir) Yani, ekip çalışmasını ve gruplar arası işbirliğini arttırıcı yöndeki çabalar, uygulanan sistemden bağımsız olarak her kademedeki çalışanın üstlenmesi gereken sorumluluklardır.

Uygulamanın, tüm prosedürleri ve alt sistemleri ile kurumsallaşmış bir yapıya gidiş amacı taşıdığı bilgisi somut örneklerle alt kademelere ulaştırılmalıdır. Bu kararlılık en alt kademedeki çalışanların bir an önce uygulamanın içine çekilmesi bakımından önemlidir.

IDA raporunda uygulamaya tamamen geçişin 2-4 yıl sürebileceği belirtilmekle birlikte, Keithley, Schlumberger ve NCR gibi firmalar elle tutulur sonuçlara daha kısa sürede ulaşılabileceğine inanmaktadırlar. Menthor Graphics firmasının teknik direktörü Don Carter kendi firmasından örnek verirken, eşzamanlı mühendislik uygulamasına, mevcut uygulamalarda radikal değişikliğe gidilmeden, yeni kıstasların ilavesiyle geçilebileceği ve bunun zaman içinde tam bir uygulamaya dönüştürülebileceğini belirtmektedir. (Demir)

Literatürde HP, Northrop, LTV gibi firmaların eşzamanlı mühendislik uygulaması ile birlikte klasik fonksiyonel organizasyon yapısından proje yönetimi ve matris organizasyon yapılarına geçtikleri görülmektedir. Teknolojide uzmanlaşma, esnek planlama, maliyet/program ve problem ekibi ile tasarım değerlendirme çalışmalarının sistematik bir hale getirilmesi, bu yapı ile sağlanan avantajlar olarak belirtilebilir.

Altyapı açısından bakıldığında iki önemli gereksinim ortaya çıkmaktadır:

Bunlardan ilki ve en önemlisi, bir Toplam Kalite Yönetimi felsefesi çerçevesinde belirlenmiş ve iyi dökümante edilmiş bir kalite yönetim sistemidir. Eşzamanlı mühendislik uygulamalarında örnek olarak gösterilen kuruluşların tümünde bu tür bir sistemin olduğu görülmekte veya eşzamanlı mühendislik uygulamaları için öneriler yapılırken tasarımdan ürün desteğine kadar tanımlı bir sistemin zaten var olduğu görülmektedir.

Altyapı açısından diğer önemli bir husus CAE, CAD, CAM açısından entegre bir yazılım donanım altyapısına sahip olma gereğidir. Bu tür bir altyapının, ürün geliştirme ve üretim sürecindeki hataları ve tekrarları en aza indirmesinin yanı sıra, bir ekipte farklı disiplinlerden gelmiş elemanlar arasında veya farklı ekipler arasında iletişim artırıcı bir özelliği de bulunmaktadır.

Ekip çalışması, uygun bir organizasyon içinde, çeşitli disiplinlerden kişilerin katılımıyla, ürünün tasarımından ürün desteğine kadar tüm süreci yönlendirecek çalışma gruplarının oluşturulması olarak değerlendirilmelidir.

Ayrıca organizasyon çeşitli kademelerinde ve hiyerarşik yapıdan bağımsız olarak, tanımlama, değerlendirme, problem çözme, düzeltme önlemi önerisi hazırlama amacıyla çeşitli ekiplerin oluşturulabildiği görülmektedir. Ekipler çok farklı isimler altında tanımlansalar da, yukarıda verilen ortak hedefler doğrultusunda çalışmaktadırlar.

Eşzamanlı mühendislik uygulamalarının bilimsel yöntemlere dayandırılması ve sonuçlarının yine ölçülebilir kriterler ile değerlendirilmesi, düzeltme önlemlerinin alınabilmesi ve uygulanabilmesi ve uygulamanın başarısı açısından önem taşımaktadır. Eşzamanlı mühendislik sistematik bir yaklaşımdır ve özellikle ürünün yaşam çevrimini oluşturan tüm fonksiyonlar üzerinde etkilidir. Bu nedenle bazı teknik ve metodolojiler kullanılarak, takım üyeleri tarafından ürün ile ilgili olarak verilen tasarım bilgileri değerlendirilir. Aynı zamanda verilen bu bilgilerden yararlanılarak mühendislik analizlerinin yapılmasına imkan sağlanmış olunur. Eşzamanlı mühendislikte kullanılan teknik ve metodolojiler, tasarım prosesini kolaylaştıran, daha güvenilir ve pratikte anahtar noktalardaki kararların verilmesinde bir araç niteliği taşımaktadır. Bu teknikler ve metodolojilerin çoğu son 15 yıl içinde geliştirilmiştir.

Yukarıda eşzamanlı mühendislik sürecinde uygulanan tekniklerden bir kısmı bulunmaktadır. Şimdi bu tekniklere kısa kısa değinelim.

Kalite fonksiyonu yayılımı (KFY), nihai ürünün müşteri istek ve ihtiyaçlarının karşılamasını sağlamak için, bu istek ve ihtiyaçların örgütün bütün elemanlarına yayılmasını gerçekleştiren bir prosedürdür. KFY kavramı 1969’da Katsukichi Ishihari tarafından Japonya’da ortaya atılmıştır. Daha sonra, Sullivan (1986) ve Hauser ile Clausing (1988) tarafından Amerikan imalatçıları için geliştirilmiştir. Sullivan KFY’yi “müşteri ihtiyaçlarının yönlendirdiği ürün tasarımı ve üretim sürecini sağlayan bir sistem” olarak tanımlanmıştır. Müşteri gereksinimlerinin, uygun teknik spesifikasyonlara ve ürünü imal edecek kapasiteye sahip imalat süreci bilgisine dönüştürülmesidir. Hauser ile Clausing (1988) KFY’yi şu şekilde tanımlanmaktadır: Rutin iletişim ve planlama birleşimi olarak, KFY, önce tasarım, sonra imalat ve müşterinin satın almak isteyeceği ve satın almaya devam edeceği ürünleri pazarlama şeklinde, örgüt içindeki yeteneklere odaklanır ve onları koordine eder. Temel ürünlerin müşteri istek ve ihtiyaçlarını yansıtacak şekilde tasarlanması gerektiği inancıdır. Pazarlamacılar, tasarım mühendisleri ve imalat personeli, ürünün ilk fikri oluşumundan sonra beraberce çalışmalıdırlar.

KFY, iletişim ve fonsiyonlar arası planlamayı sağlayan bir çeşit kavram haritasıdır. Farklı problem ve sorumluluğa sahip insanlar, örnekleri inceleyerek yasarım önceliklerini inceden inceye gözlemleyebilirler.

Geleneksel tasarımcı, sadece tasarlanan ürünün işlevini yerine getirebilmesi için en uygun malzeme, ölçü, görünüm ve çalışma biçimini bulmaya çalışır. Ancak genellikle üretim biçimini ve montaj süreçlerini hesaba katmaz. Üretim ve montaj için tasarım ürünün ekonomik ve kolay üretiminin ve hataya meydan bırakmayan kolay montajının tasarımla birlikte oluşumunu hedefler. Üretim ve montaj için tasarımın amaçları şunlardır:

Bir ürünün kalitesi söz konusu ürünün geliştirilmesi sonucunda oluşur. Bu erken aşamada belirlenen ürün özellikleri, ürünün niteliklerini oluşturduğundan tasarım evresinde ortaya konmalıdır. İzlenmesi gereken aşamalar şunlardır:

Dünya hammadde kaynaklarının giderek azalması nedeniyle daha fazla geri dönüştürülebilir ürüne ve daha enerji ile üretime tasarım aşamasında yönelmeyi hedefler. Üç boyutta ele alabiliriz:

Ürünler ve üretim sistemleri oluşturulurken uyulması gereken bazı standartlar olduğu gibi ulusal ve uluslar arası kanun, yönetmelik ve mevzuatlarla belirtilmiş yükümlülükler ve bağlayıcı hükümlere de uyulması gerekliliği vardır. Yasal sorumluluk için tasarıma şöyle bir örnek verebiliriz; arabaların egzostlarından çıkacak gazların belirlenmiş limitler içinde bulunması yasal bir zorunluluktur. Buna göre motor tasarımı yapılırken bu faktör göz önünde bulundurularak uygun nitelikte motor üretilmesi gerekmektedir.

Bir ürünün bakımı ile ilgili faaliyetlerin tasarım aşamasında düşünülüp, optimum bakım sürelerinin belirlenmesi, buna bağlı olarak da değişmesi gereken yedek parça veya malzemelerle ilgili olarak müşterinin bilgilendirilmesi sağlanırken, satış sonrası servis hizmetlerinin planlanmasıyla da üründeki beklenmedik arızaların oluşumu engellenir.

Tasarımın, daha en başından maliyet açısından piyasadaki rakipleriyle rekabet edebilir olmasına ve ana tasarım parametrelerinin bu hususlar dikkate alarak seçilmesine yardımcı olan bir tekniktir. Ürüne ve onu oluşturan yarı mamullere, maliyet esaslı hedefler koyar. Özellikle fiyat duyarlılığı fazla olan ürünlerde piyasadaki hedef kitleleri dikkate alarak, tasarıma katkıda bulunur.

Eşzamanlı mühendislik radikal değişikliklere yola açan basit bir felsefedir. Eşzamanlı mühendislik felsefesini benimseyen ve uygulayan firmalarda yüksek kalite, düşük maliyet, daha az tasarım değişikliği, daha çok müşteri tatmini, daha kısa ürün geliştirme süresi gibi çok sayıda önemli sonuçlar elde edilmiştir. Fakat basit bir felsefe olmasına karşın bazı eşzamanlı mühendislik uygulamalarında bazen başarı oranı düşük olmaktadır.

Eşzamanlı mühendislikte görülen başarısızlıkların temel nedeni organizasyonel değişime karşı isteksizliktir. Ardışık ürün geliştirme yöntemi uygulayan şirketlerde eşzamanlı ürün geliştirme anlayışına geçiş radikal bir değişimdir. Bu nedenle bu dönüşüm sürecinde ve sonrasında çok sayıda engelle karşılaşılmaktadır.

İşletmelerde eşzamanlı mühendisliğin başarılı bir şekilde uygulanmasını önleyen engelleri, organizasyonel engeller ve teknik engeller olarak iki kısımda incelemek mümkündür.

Eşzamanlı mühendislik çalışmasında ortaya çıkabilecek organizasyonel engeller şunlardır:

Her değişim faaliyetinin başarıyla sonuçlanması için üst yönetimin onayı ve tam desteği gereklidir. Organizasyonel değişim için gerekli olan felsefe değişimi üst yönetimden başlamalı ve aşağıya doğru diğer yönetim kademelerine yayılmalıdır. Ayrıca üst yönetim yeni felsefenin meyvelerini toplamak için aceleci davranmamalıdır. Daha önce hiç bir arada çalışmamış departmanların bir ürün tasarımı için bir araya gelip işbirliği içinde çalışması için süreye ihtiyaç vardır. Tedarikçilerle işbirliğini geliştirmek yıllar sürebilir. Eşzamanlı mühendisliğe dönüşümü bir gecede gerçekleştirmeyi düşünmek yönetimin yapacağı en büyük yanlışlık olur.

Organizasyonel ortamın eşzamanlı mühendislik uygulamasını etkilediği konusunda yaygın bir kanı vardır. Kötü bir işletme ortamı eşzamanlı mühendislik uygulamasını kolaylaştırır ve daha iyi sonuçlar elde edilir. Organizasyonel ortamı etkileyen en önemli unsur üst yönetimdir.

Yeni tekniklerin benimsenmesi ve fonksiyonlar arası ve departmanlar arası işbirliğinin gerçekleştirilmesi üst yönetim tarafından kontrol edilen üç faktöre bağlıdır: Görevlendirmelerdeki belirsizlik derecesi, rol esnekliği, güven ve açıklık derecesi. Kişilerin görev ve sorumlulukları açıkça ifade edilirse ve herkes tarafından bilinirse işbirliği daha da artar. Yeni teknikler ve fikirler daha kolay uygulanır. Rol esnekliği, bir kişinin birden fazla görevi yerine getirebilmesidir. İşletmenin yeni fikirlere açık ve herkesin birbirine güvenmesi de önemlidir. Üst yönetim organizasyonel ortamı belirlediğinden ve organizasyonel ortamda eşzamanlı mühendisliğin başarısı için önem teşkil ettiğinden, üst yönetime eşzamanlı mühendisliğin uygulanmasında önemli görevler düşmektedir.

Eşzamanlı mühendislik felsefesiyle uyumlu bir şirket kültürü oluşturmak için değişik fonksiyonlar arasında işbirliği gereklidir. Tasarım, üretim, satınalma, pazarlama gibi departmanların üyeleri ürünle ilgili bilgi ve görüş alışverişinde istekli olmalıdır. Bunun için en büyük engel kendi uzmanlık alanını korumaya çalışan fonksiyonel yöneticilerdir.

Geleneksel ödüllendirme sistemleri eşzamanlı mühendislik uygulaması için gereken işbirliğinin sağlanmasına engel olabilir. Departman hedeflerine dayalı ödüllendirme sistemleri işbirliği yapmayı teşvik etmemektedir. Eşzamanlı mühendislik felsefesinde işletmenin bütün olarak optimizasyonu esastır. Eğer bir departman, diğerlerini rakip olarak görürse büyük olasılıkla ürün geliştirme için gerekli bilgi paylaşımında bulunmayacaktır.

Ürün geliştirmeye müşterilerin katılmaması çok sayıda başarısız sonuçların elde edilmesine neden olmuştur. Eşzamanlı mühendislik, ürünle ilgili herkesin katılımını gerektirir. Bir ürünün başarılı ya da başarısız olmasını belirleyen en önemli faktör o ürünün müşterisidir. Bu yüzden müşterilerin isteklerine uygun başarılı bir ürün geliştirmek için müşterilerin görüş ve düşünceleri çok önemlidir.

Yıllardan beri firmalar sürekli olarak tedarikçilerinden daha düşük fiyatlarla ürün satın almaya çalışmaktadır. Bu da düşük fiyatlı, kalitesiz ürünlerin alınmasına yol açmaktadır. Düşük kaliteli ürünler müşteri-tedarikçi ilişkisini bozmakta ve eşzamanlı mühendislik için gerekli işbirliği sağlanamamaktadır. Daha az tasarım değişikliği, daha yüksek kalite, daha düşük maliyet, daha kısa ürün tasarım zamanı vb. için tedarikçiler de ürün tasarım aşamasına katılmalıdır. Tedarikçilerin katılmadığı eşzamanlı mühendislik uygulamasında üreticiler, eşzamanlı mühendisliğin yararlarından tam olarak yararlanamazlar.

Eşzamanlı mühendislik için ilk teknik gereksinim uygun CAD/CAM altyapısının oluşmasıdır. CAD/CAM olmadan eşzamanlı mühendisliği uygulamak mümkün değildir. Bu nedenle iyi bir CAD/CAM sisteminin olmaması eşzamanlı mühendislik uygulaması için yazılım ve donanıma da ihtiyaç duyulmaktadır. Burada ortaya çıkan başka bir engel ise alınan yazılımın ve donanımın nasıl kullanılacağının tam olarak bilinmemesi ve etkin olarak kullanılamamasıdır.

9. UYGULAMADA KARŞILAŞILAN ENGELLERİN AŞILMASI İÇİN YAPILMASI GEREKENLER

Eşzamanlı mühendisliğin başarılı bir şekilde uygulanmasını engelleyen faktörlerin üstesinden gelmek için şunların yapılması gereklidir:

Eşzamanlı mühendislikle ilgili bilinmesi gereken en önemli husus, eşzamanlı mühendisliği bir kültür olarak görmektir. Eşzamanlı mühendislik çok fonksiyonlu tasarım takımlarının ürün ve proses tasarımını eşzamanlı olarak gerçekleştirdiği bir kültürel ortamdır.

Kültür değişimi ise eğitim ile gerçekleşir. Üst yönetimden başlayarak eşzamanlı mühendislik felsefesinin getirileri ve bunun için neler gerektiği bilinmelidir. Her kademede bütün çalışanlar eşzamanlı mühendisliğin ne olduğunu bilmelidir.

Çapraz fonksiyonlu takımlar eşzamanlı mühendisliğin başarısı için çok önemlidir. Yönetim, çapraz fonksiyonlu takımların departmanlar arası duvarları yok etmenin en iyi yolu olduğunun bilincinde olmalıdır. Bu yapısal değişimle işletme içinde işbirliği artar.

Eşzamanlı mühendislik uygulaması farklı departmanlardan gelen üyelerin oluşturduğu bir takım tarafından yürütülmelidir. Tasarım takımında her fonksiyonel departmandan üyeler bulunmalıdır. Ayrıca takımın başında iyi bir teknik geçmişe sahip, tecrübeli bir takım lideri bulunmalıdır.

Eşzamanlı mühendisliği destekleyen CAD/CAM, hızlı prototip geliştirme ve benzeri çok sayıda bilgisayar destekli mühendislik tekniği mevcuttur. Ayrıca eşzamanlı mühendislik uygulamasında kullanılan kalite fonksiyon yayılımı, Taguchi metodu gibi çok sayıda metodoloji vardır. Destekleyici teknolojileri temin etme, bu teknolojileri kullanılacak çalışanlara gerekli eğitimi verme konusunda üst yönetime önemli görevler düşmektedir.

Eşzamanlı mühendisliğin benimsenmesinde ortaya çıkan engellerden biri de farklı alanlardan gelen çalışanların düzgün olmayan görev etkileşimlerinden kaynaklanan engellerdir. İleri üretim tekniklerinin uygulanmasında ortaya çıkan engellerin incelenmesiyle ancak doğru kişilerin, doğru zamanda ve doğru rolleri uygulaması durumunda bu tekniklerin benimsenebileceği sonucuna varılmıştır. Genel olarak, üst kademe yöneticilerin görevi uygulama ile elde edilebilecek hedefin ve vizyonun belirlenmesidir. Bunun için, elde edilecek faydalar ve bunlara ne ölçüde ulaşıldığını ölçecek çözümler geliştirmek yöneticilerin görevlerindendir. Ayrıca eşzamanlı mühendislik takımı görevlerine ait bütün amaçları anlamış ve kabul etmiş olmalıdır.

Eşzamanlı mühendislik klasik hiyerarşik tipte organizasyon yapısında uygulanamayan, matriks yapıda dolaylı veya etkinliği düşük olarak uygulanabilen bir kavramdır. Daha önce bahsedildiği gibi eşzamanlı mühendislik tüm birimlerin birlikte ve iç içe hareket ettiği bir süreçtir. Bu tür bir yapıda pazar ihtiyaçlarına en hızlı şekilde cevap verilir. Her proje takımı ürünün hayat çevrimi ve yeni ürün başlangıçları zamanı boyunca gerekli kararları vermek üzere yetkilendirilmiştir. Yönetim takımı bir projeden diğer bir projeye geçerken rehberlik etmek ve şirket iş planının izlenmesini sağlamak için gerekli olmaktadır. Aslında her proje takımı kendisine ait finansal hedefleri ve sorumluluklar olan birer mini şirkete dönüşecektir. Hiyerarşik modeli ve eşzamanlı mühendislik modelini şekil üzerinde karşılaştırdığımızda anlatılanlar daha iyi anlaşılacaktır.

11. EŞZAMANLI MÜHENDİSLİĞİN ARDIŞIK ÜRÜN GELİŞTİRME YÖNTEMİNDEN ÜSTÜNLÜKLERİ

Yeni bir ürün ve üretim sürecinin tasarımında kullanılan ardışık ürün geliştirme yöntemi, ürün geliştirme sürecinin ancak bir aşaması tamamlandıktan sonra bir diğer aşamasına geçmeyi öngörmektedir. Bu sistemde genellikle tasarım bölümü üretim ve pazarlamadan bağımsız olarak çalışır ve tasarım tamamlandığında bunu üretim mühendisliğine devreder. İşin bütününün bu şekilde birbirini takip eden (seri) faaliyetlere bölünmesi kurumsal duvarların örülmesine neden olmakta ve bu tür engellerden dolayı verimli ve etkin olmayan sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Koordinasyonu sağlamak amacıyla belirli aralıklarla yapılan toplantılarda hem zaman kaybı yaratmakta, hemde arzu edilen entegrasyonu sağlayamamaktadır.

Eşzamanlı mühendislik yönteminde ise geliştirme aşamasında tasarım, üretim mühendisliği, pazarlama ve servis, yan sanayi mühendisleri, muhasebe,satın alma ve diğer birimler bir takım mantığıyla beraber çalışırlar ve sürekli iletişim içindedirler. Bu nedenle eş zamanlı mühendislik, entegrasyonu sağlayan örgütsel bir araçtır. Bu yöntemle, örgütsel duvarlar yıkılarak ürüne ve süreçlere ilişkin özellikler firmanın farklı faaliyet alanlarından gelen temsilciler tarafından ortaklaşa hazırlanmaya çalışılmaktadır. Tasarım ve imalatın tümleştirilme çabası içinde büyük öneme sahip bir diğer fayda ise eşzamanlı mühendisliğin tasarım ve imalat çalışanlarının birbirinden bahsederken kullandıkları “ bizler ve onlar” sözlerinden uzaklaştıracak uygun bir ortam hazırlamasıdır.

Bir ürün ile ilgili yapılan tasarım değişikliklerinin her birinin maliyeti, bu değişikliğin programın hangi aşamasında yapıldığına bağlıdır. Erken safhalarda yani kavram ve geliştirme aşamalarında yapılan değişikliklerin maliyeti düşük, buna karşılık ileri aşamalarda yani üretim ve kullanım safhalarında yapılan değişikliklerin maliyeti çok yüksek olmaktadır. Bu sağlanan faydaların yanında tasarım sürecindeki dikkate değer azalmada eşzamanlı mühendislik sürecinin sayılabilecek en büyük artılarından biridir.

Eşzamanlı mühendislik belirlenen hedeflere ulaşmak için kullanılan bir teknik değil, avam tabiriyle işletme için bir yaşam felsefesidir. Toplam kalite yönetimi yaklaşımının ürün geliştirme sürecindeki yansımasıdır. Yapılan tüm araştırmalarda eşzamanlı mühendislik sisteminin kullanılmasının büyük getirileri olmaktadır.

Ürün geliştirme süresi	%30-50 daha az
Tasarım değişiklikleri	%60-95 daha az
Hurda ve yeniden işleme	%75 azalma
Hatalar	%30-85 daha az
Ürünü piyasaya sunma süresi	%20-90 daha az
Başarısızlık oranları	%60 daha az
Servis sıklığı	%100 daha az
Kalite	%100-600 daha yüksek
Yatırım geri dönüş oranları	%20-110 daha yüksek
Beyaz yakalı personel prodüktivitesi	%20-120 daha yüksek

Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı gibi eşzamanlı mühendislik şirketlere muazzam artılar getirmektedir. Bu derece rekabet yoğun bir ortamda böyle bir fırsatı değerlendirememek büyük bir kayıptır.