İŞ ETİĞİ

İş etiği kavramı günümüzde pek çok şirketin uzun vadeli hedeflerinde önemli bir rol oynamaktadır.

BSI tarafından yayınlanan ve bir dizi makaleyi içeren İş Etiği ve 21. Yüzyıl Organizasyonları adlı kitabın girişinde editör Peter Whates şöyle diyor : "Kanımca, günümüz yönetimlerinin gündeminde iş etiğinden daha fazla yankı uyandıran ya da şaşırtıp baştan çıkartmaya bu kadar müsait olan bir madde yoktur."

İş dünyası yelpazesi içerisinde bulunan büyüklü küçüklü her türlü şirketi etkileyen bir madde bu. Geçtiğimiz yüzyılın yarısından itibaren artan rekabet sonucunda maliyetlerin düşmesi, işyerlerini, etik endişeleri bir kenara bırakma ya da tamamen göz ardı etme dürtüsünün çok yüksek olduğu yeni gelişmekte olan ve çoğu zamanda denetim altında tutulmayan pazarlardaki düşük maliyetli seçenekleri değerlendirmeye itti. Kurulu pazarlarda artan denetimler ise işyerlerini diğerlerinden önde kalabilmek için daha kestirme yollar kullanmaya yöneltti. Sonuçta bu iki etken yüzünden şirketler, hem tedarik zincirleri hem de kendi kuruluşlarının içindeki bazı faaliyetleri görmezden gelmeye başladı.

Ancak görünen o ki tablo artık değişiyor. Whates'in de belirttiği gibi, "Etik Davranış" kavramı, şirketin yönetim kurulunda olduğu kadar kahvede de tartışılmaya başladı. Bu yüzden artık "kamunun bilinci ile ağzına yerleşmiş durumda." Başka bir deyişle, şirketler ahlaksız yola kaymayı seçebilir, ancak hatalı bir gidişatın sonuçlarına da katlanmak zorunda kalabilirler.

Yöneticiler şirketlerinin nasıl daha olumlu bir toplumsal ve çevresel etki yaratabileceği üzerine ciddi şekilde eğilmeye başladılar.
Ancak henüz daha yolun çok başındayız. Çünkü pek çok şirket bu gibi konularla başa çıkmanın göründüğünden çok daha zor olduğunu da kavramaya başladı. Özellikle de etik bir tedarik zinciri yaratmak son derece karmaşık bir süreçtir ve bu tür girişimlerin başını çekenler de dahil olmak üzere pek çok şirket bu alanda ilerleyememenin yarattığı hayal kırıklığını yaşamaktadır.

Nike, Enron ve WorldCom gibi şirketler, iş planlamasının etik yönünün göz ardı eden şirketlere örnek olarak gösterilseler de, bu üçlü işin en uç noktasını temsil etmekte. Büyüyen küresel ekonomi etik sahnesine beklenmedik yeni oyuncular çıkarmaya başladır. Her ikisi de iyi birer itibara sahip olan saygın internet arama motorları Google ile Yahoo, Çin pazarına girebilmek adına hükümetin bilgi akışını kontrol etme çabalarına uyduklarından dolayı ağır eleştiri aldılar.

Yakın zamanlarda ise, Mac'in mimarı ve kimsenin elinden düşmeyen iPod'un yaratıcısı Apple ateş hattına düştü. Çin'in Longhua eyaletinde Foxconn tarafından işletilen ve MP3 çalarların imal edildiği fabrikadaki çalışma şartlarının kötü olduğu ve çalışanlara az ücret verildiği şeklinde çeşitli iddialar ortaya atıldı.

Apple kendi adına hemen şeffaf bir şekilde harekete geçerek iddiaları araştırmak üzere bir denetleme ekibi görevlendirdi ve raporunu internet sitesinde yayınladı. Edinilen bilgilere göre tedarikçi "denetlenen alanların çoğunda kurallara uyuyor"du ancak Apple İşletme Kuralları'nın bazı ihlalleri mevcuttu. Bunun sonucunda, kuruluş "işyeri çalışma koşulları konusunda uluslararası alanda tanınmış bir lider olan ve kendini dünyanın her yerindeki insanların güvenli, adil ve yasal koşullar altında çalışmasını sağlamaya adamış bir kuruluş olan Verite'nin hizmetlerine başvurmuş" ve "Elektronik Endüstrisi İşletme Kuralları EICC'nin Uygulama Grubu'na dahil olmuştur." Bu grup "tedarikçilerin değerlendirilmesi konusunda değerli kaynaklara sahiptir.

Apple bundan kısa bir süre sonra da Ethical Performance dergisinin insan kaynakları sitesine Kurumsal Toplumsal Sorumluluk Yöneticisi için ilan verdi. Bu basına yansıyan kötü imajına karşı bir başka hamla miyidi? Belki de değildir. Mason'a sorulduğunda, bu "kurumsal toplumsal sorumluluğun (KTS) geçtiğimiz birkaç yıl içerisinde iş hayatının kabul görmüş bir parçası haline geldiğinin kanıtlarından birisi daha. Artık pek çok şirketin iş uygulamalarını sorumluluk sahibi bir şekilde koordine etmekle görevli üst düzey bir yöneticisi bulunmakta. Apple da buna ayak uyduruyor. Bu alanda ilanını verdiğimiz işlerin sayısının geçtiğimiz yıl içerisinde hatırı sayılır derecede arttığını kesinlikle söyleyebilirim. "

Bu atamaların ortaya koyduğu bir şey varsa o da şirketlerin etik sorununu ne kadar ciddiye almaya başladıklarıdır. Apple gibi iyi bir itibara sahip, basında çıkan kötü haberleri büyük ihtimalle bastırabilecek bir şirketin bu kadar büyük önlemler alması iş yerlerinin üzerindeki baskı hakkında bize ip ucu veriyor.
Etik davranmamanın bedeli çok büyük.

                                                               İş etiği, küresel bir sorun...

"Etik, günümüzün modern bir sorunudur. Küresel boyutta, nerede konuşlu olursa olsun, neyin ticaretini yapıyor ve kazancını ne kadar çok (veya az) hissedara dağıtıyor olursa olsun her türden kuruluşu etkileyen bir kapsama sahiptir."

İş Etiği Kurallarının Oturtulması Yönünde Atılması Gereken Bir Diz Kilit Adım :

* Çekirdek değerler belirleyin : Şirketinizin şeffaflık, dürüstlük, adillik  ve saygınlık gibi işlerin yürütülmesinde gözetilecek çekirdek değerleri yerli yerine oturttuğundan emin olun.

* Başkan ile yönetim kurulundan destek alın : Kurumsal değerler ile etik değerler etkili yönetimin tonunu belirler. Yönetim kurulu, sadece böyle bir politika izlemek konusunda hevesli olmakla kalmamalı, aynı zamanda işleyişi hakkında düzenli raporlar almayı da istemelidir.

* İnsanların nelerden rahatsız olduğunu keşfedin : Şirketin kendi çalışanlarının hangi konularda rehberliğe ihtiyaç duyduğunu öğrenmek önemlidir.

* İyi denenmiş bir yönetim seçin : Şirketin farklı çalışanları ya da hissedarlarını etkileyen çeşitli konulara hitap eden bir çerçeve kullanın.

* Önce bir deneyin : Etik kuralların bir ön çalışmasının yapılması gerekir. Her seviye ve bölgeden seçilecek çalışanların üzerinde bir deneme gerçekleştirilebilir.

* Şirketinize ait bir iş etiği kuralları bütünü oluşturun : Kurallar şirkete özgü olacaktır ve mevcut bazı politikaları içerebilir. Örneğin, hediye alıp verme veya şirket mallarının kişisel kullanımı gibi.

* Kuralları yürürlüğe sokun ve herkesçe bilinmesini sağlayın : Kurallar kitapçık halinde dağıtılmalı ya da çalışanlara dağıtılan yönetmeliklerde veya şirketin internet sitesinde bulunmalıdır. Kitapçığı ayrıca bütün tedarikçiler ile diğer iş yaptığınız kurumlara yollayın.

* Uygulanmasını sağlayın : Bu politikanın yönetim kurulu başkanı tarafından desteklenip yürürlüğe konulması ve bütün seviyelere yayılması gerekmektedir.

(Not: Bu yazı; Önce Kalite Dergisi'nin 106. sayısından alınmıştır.)