ORGANİK TARIM
Organik Tarım: Bitkisel ve hayvansal ürünler, su ürünleri ve girdilerin organik tarım metoduna uygun olarak üretilmesidir.
Organik Ürün: Organik tarım metoduyla üretilmiş, işlenmiş, ambalajlanmış, etiketlenmiş ve sertifikalı olarak pazara sunulmuş her türlü ürün.
Organik Bitkisel Üretim: Organik yapısı bozulmamış toprak üzerinde, organik tohum, fide, fidan, çelik, misel gibi üretim ve çoğaltım materyalleri kullanarak, ayrıca yönetmelikte belirtilen toprak iyileştiriciler, gübreler, bitki koruma ürünleri dışında herhangi bir girdi ve katkı maddesi kullanılmadan yapılan; insan gıdası, hayvan yemi, bitki besleme, üretme materyali elde edilmesi, hammaddesini tarımdan alan sanayilere organik hammadde temini, tıbbi ve bilimsel amaçlarla üretilen , bir kontrol ve/veya sertifikasyon kuruluşunun denetiminde kontrol edilen ve sertifikalandırılan üretim faaliyetleridir.
Bozulan ekolojik dengeyi yeniden tesis etmek, bitki, hayvan ve insan sağlığını koruyan organik ürünler ve bu ürünlerin üretimi için kullanılacak girdilerin üretimini sağlamak, organik üretimi yurt genelinde yaygınlaştırmak, organik ürünlere talebi artırmak, tüketiciye sağlıklı, kaliteli organik ürünler sunmak, organik ürün ve girdi ithalatını disipline etmek, organik ürün ihtiyacını geliştirmek amacıyla; bitkisel, hayvansal ve su ürünlerinin ve bu üretimler için kullanılan her türlü girdilerin organik tarım metoduna uygun bir şekilde üretilmesi, işlenmesi, ambalajlanması, etiketlenmesi, depolanması ve taşınması ile yurt içinde ve dışında pazarlanmasındaki her aşamanın kontrolünün yapılması, sertifikalandırması, denetlenmesi hususlarında uygulanacak esasları belirlemek amacıyla “Organik Tarımın Esasları ve Uygulamasına İlişkin Yönetmelik” hazırlanmıştır.
Kontrol ve Sertifikasyon Sistemi:
Organik tarım, belli tekniklerle donanmış bir üretim disiplinidir. Organik üretimin özelliği, her aşamasının kontrollü olması ve ürünün sertifikalandırılmasıdır. Ürünün sertifikalandırılmasının anlamı, Organik Tarımın Esasları ve Uygulamasına İlişkin Yönetmelik hükümlerine tam olarak uyulmasının güvence altına alınmasıdır. Bu yönetmelik hükümlerine göre, ürünün güvence altına alınmasındaki iki temel yöntem, kontrol ve sertifikasyondur. Kontrol ve sertifikasyon işlemi aynı kuruluş tarafından yapılabileceği gibi ayrı ayrı kuruluşlar tarafından da yapılabilir. Kontrol; organik arımın sözleşmeli tarım şeklinde yapılması itibariyle üretimin başından sonuna kadar muntazam kayıtlar tutma, üretim sürecini gözlem altına alma, gözlem süreçlerini rapor etme, ürünün organik niteliğini laboratuar analizleri ile test etme ve denetlemelerdir. Sertifikasyon ise; bütün kontrol yöntemlerini uygulayarak elde edilen organik ürünün geldiği aşamanın belgelenmesidir. Hammadde halindeki organik ürüne “Organik Ürün Hammadde Sertifikası”, işlenmiş ürüne “Organik İşlenmiş Ürün Sertifikası” verilir. Organik hammadde sertifikası olmayan ürün organik ürün olarak işlenemez.
EKOLOJİK tarım, toprağı, doğal yaşamı ve insanları bir bütün olarak kabul ederek yapılan tarım metodudur. Bir ürünün “ekolojik” sıfatını taşıyabilmesi için sistemin bir parçası olan kontrol organı tarafından kontrol edilmesi ve sonucunda sertifikalanmış olması gerekmektedir. Bir ürünün ekolojik olarak tescil edilmesi sürecine “kontrol”, bu süreç sonunda ekolojik olduğunu ispatlayan belgeye de “sertifika” denmektedir. Ülkemizde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından tanınmış yedi adet sertifika kuruluşu bulunmaktadır. Bu sertifika kuruluşları, belli kriterlere göre sertifikasyon uygulamaktadırlar.
Ekolojik tarım kabaca iki başlık altında inceleniyor. 1900’lü yılların başlarında Rudolf Steiner tarafından Almanya’daki çiftçilere tanıtılan biyo-dinamik tarım, ekolojik ya da organik olarak isimlendirilen tarımla birçok yönden benzeşmesine rağmen, ekim, hasat ve ilaçlama dönemleri belirlenirken kozmik ritmlerin dikkate alınması ve sadece belli ekolojik preparatların kullanılması yönünden birbirlerinden ayrılmakta ve farklı kontrol mekanizmalarıyla sertifikalanmaktadırlar.
Kontrol Grupları
Kontrolü yapılan işletmeler üç bölümde incelenmektedir. Bu işletmelerin değişik gruplardaki sertifikasyonu tek tek olabildiği gibi zincir halinde de yapılabilmektedir.
Ekolojik tarım uygulayan çiftçiler 1. Grup'ta değerlendirilmektedir. Bu kontrol basamağında seçilen işletmenin, ekolojik üretim yapılacak biriminde en azından son hasattan itibaren hiçbir şekilde kimyasal sentetik ilaç, gübre, büyüme düzenleyicilerinin kullanılmamış olması gerekir. Programa giren üreticilerin tarım yaptıkları bütün parsellerde ekolojik üretim yapması beklenmekte ve kimyasal girdili üretim yapan parsellere de belli bir mesafede olması önerilmektedir.
2. Grup, ekolojik ürün işleyecek olan işletmelerden oluşmaktadır. Bu işletmelerin işleyeceği ürünler ekolojik olarak sertifikalanmış hammaddelerden hazırlanmış olmalıdır.
Yurtdışına ekolojik ürün ihraç eden işletmeler ise 3. grubu oluşturmaktadır. Bu işletmeler, B işletmelerinde olduğu gibi işlenmiş ürünün sertifikasını ve söz konusu ürünle ilgili malı satın aldığı firmadan veya işletmeden raporu ile birlikte almalıdır.
Ülkemizde sertifikasyonun yapılabilmesi için 1. Grup işletmelerin en az 12 ay boyunca Avrupa Birliği’nin veya Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nın Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te belirtilen esaslara göre tarım yapmış olması gerekmektedir. Bu süre, tek yıllık bitkilerde en az 24 ay, çok yıllık bitkilerde ise 36 aya kadar uzayabilmektedir. 2. ve 3. Grup işletmeler de aynı yönetmeliğin kendilerini ilgilendiren maddelerini yerine getirmiş olmalıdırlar.
Özel Kontrol Grupları
Ekolojik olarak sertifika almış olan bir ürünün, özel kriterler uygulanarak sertifikalanması da söz konusudur. Bu ürünlerin özel sertifikalara sahip olabilmesi için öncelikle Avrupa Birliği Yönetmeliği çerçevesinde ekolojik olmaları gerekmektedir.
DEMETER, biyodinamik yöntemle yetiştirilmiş ürünlere sertifika vermektedir. Bir ürünün DEMETER sertifikası alabilmesi için yetiştirilmesi sırasında kozmik ritmin dikkate alınması ve toprak altı ve toprak üstü yapıyı iyileştiren belli preparatların kullanılması gerekmektedir. Demeter tarafından sertifikalanmış ürünleri yetiştiren çiftçiler sadece ekolojik üretim yapabilirler.
BIOSUISSE, İsviçre’de çeşitli üretici birliklerinin bir araya gelerek oluşturdukları şemsiye bir organizasyondur. Bu organizasyonun oluşturduğu sistemde, ürünlerin, ekolojik tarım ilkelerine göre yetiştirilmiş olmasının ve üreticinin DEMETER’deki gibi sadece ekolojik üretim yapması zorunluluğu yanı sıra, ekolojik tarım uygulanan alanın yüzde 7 sinin tarım yapılmadan doğaya özdeş alan olarak bırakılmış olması şartı aranmaktadır.
NATURLAND (BIOLAND), Almanya’da ekolojik üretim yapan çiftçi birliklerinin oluşturduğu şemsiye bir organizasyondur. Diğerlerinden farklı olarak, ayrıca balıkçılık konusuna da sertifika vermektedir. Naturland, çiftçilerinin bütün arazilerde ekolojik tarım yapmasını şart koşmaz.
NOP (National Organic Program), Amerika Birleşik Devletleri’ne ekolojik ürün ihracatı yapacak olan işletmelerden istenen sertifikadır. Amerika Birleşik Devletleri kendi ülkesi sınırları içinde ekolojik etiketiyle satılacak ürünlerin sertifikalanması için sadece kendi ulusal yönetmeliği olan NOP’u tanımaktadır. Avrupa Birliği’nin standartları bu aşamada yeterli olamamaktadır. Diğer sistemlerde geçiş dönemi ürünün de ayrıca sertifikalanırken NOP’de geçiş ürünü uygulaması yoktur.
JAS (Japaneese Organic Standards), Japonya'ya ekolojik ürün ihracatı yapacak firmalar için geçerli standarları içermektedir. Avrupa Birliği sertifikası almış olan ürünlerin bu yönetmelik dikkate alınarak kontrol edilmesi gerekmektedir.
Uluslararası Ekolojik Tarım Hareketleri Federasyonu (IFOAM), 100 ülkede 650 kadar dernek, enstitü, okul, kooperatif ve diğer yasal kurumların oluşturduğu bir federasyondur. Dünya çapında ekolojik tarım hareketini temsil etmekte ve bu konuda küresel değiş-tokuş ve işbirliği için platform sağlamaktadır. www.ifoam.org
Eko Tarım Turizmi Avrupa Merkezi (ECEAT), sürdürülebilir turizmi desteklemek amacıyla, kırsal kesimde doğal şartlarda tarımla uğraşanları harekete geçirerek küçük alanlarda mücadele eden çiftçilere yardım etmeyi amaçlamaktadır. www.eceat.org
Ekolojik çiftliklerde Gönüllüler Örgütü (WWOOF) 1971 yılında İngiltere’de kurulan günümüzde ekolojik çiftliklerde yardım karşılığı yatak, yemek ve pratik deneyimin verilmesini sağlayan uluslararası bir takas/değiş-tokuş ağıdır. www.wwoof.org
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO),
1945 yılında insanların yaşam ve beslenme standartlarını yükseltmek, tarımsal verimliliği arttırmak ve kırsal nüfusun koşullarını iyileştirmek amacıyla kurulmuştur. www.fao.org
T.C. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Tarımsal Üretimi Geliştirme Merkezi (TÜGEM), yapısı içindeki Alternatif Üretim Daire Başkanlığı altında yapılanan Organik Tarım Komitesi yoluyla, Türkiye’de ekolojik tarımı sağlam temellerde yaygınlaştırıılması, mevzuatın uygulanmasının sağlam ve geliştirilmesi için çalışmalar yürütmektedir. www.tarim.gov.tr Tel: 0312 418 02 84
Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği,
www.bugday.org Tel: 0 212 252 52 55 www.bugday.org
Türkiye’deki Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluşları,
ekolojik tarım ürününün, üretimden tüketiciye kadar tüm aşamalarını kontrol eden ve sertifikalandıran bağımsız kuruluşlardır. Ülkemizde Tarım ve Köy İşleri Bakanlık tarafından yetki verilmiş kuruluşlar sekiz tanedir. IMO/Tel: 0232 347 47 05, ECOCERT/Tel: 0232 343 43 60, ETKO/Tel: 0232 339 76 06, SKAL/Tel: 0232 339 37 87, BCS/Tel: 0232 339 37 03, BIOAGRICOOP/Tel: 0232 373 95 92, EKOTAR/Tel: 0324 325 49 64, ICEA/Tel: 0232 342 60 68
Ekolojik Tarım Organizasyon Derneği (ETO), ekolojik tarımın genişlemesi, tanıtımı ve çiftçilerin ekolojik tarım konusunda bilgilendirilmeleri temel hedefleridir.
www.eto.org.tr Tel: 0.232. 388 40 00 - 13 96
Ekolojik Yaşam Derneği (EKODER), ekolojinin tüm üye ve ögelerinni korunması, yaşamın sağlıklı bir şekilde sürdürülebilirliğinin sağlanması, organik tarım ve organik ürünlerin üretim ve tüketiminin teşvik ve artırımına katkıda bulunmak amacıyla çalışmaktadır.
Ekoder-owner@yahoogroups.com, Tel: 0224 384 10 22
Sürdürülebilir Tarım Çiftçi Yardımlaşma Derneği, çiftçilere sürdürülebilir tarım ve ekolojik tarım uygulamaları ile ilgili danışmanlık desteği vermektedir. Tel: 0312 425 30 73
Ulupınar Çevre Koruma, Geliştirme ve İşletme Kooperatifi, Antalya Çıralı’da doğanın korunması ve sürdürülebilir insan etkinliklerinin sağlanması amacıyla ekolojik tarım yapan çiftçiler tarafından kurulmuş bir kooperatiftir. Tel: 0242 825 71 32
Ulaşılabilir Yaşam Derneği (UYD), yoksullaşan insan topluluklarının, etkin katılımları ile öznel sorunlarına yönelik çözüm geliştirebilme olanaklarını teşvik eder. İhtiyaç alanları etrafında sivil toplum kuruluşu, kooperatif, iktisadi işletme, vakıf gibi kuruluşlar kurarak ve/veya olan kuruluşlarıda yönlendirerek birleşmelerini destekler. www.uyd.org.tr; Tel: 0212 292 03 92
ORGÜDER (Organik Ürün Üreticileri ve Sanayicileri Derneği), Türkiye’de organik tarımın ve organik ürün sanayinin gelişmesine katkıda bulunmak amacıyla kurulmuştur. www.orguder.org.tr
ÇESAV (Çevre, Eğitim, Sağlık ve Sosyal Yardımlaşma Vakfı), Çevre, eğitim ve sağlık konularında toplum bilincini geliştirmek ve çözüme yönelik projeler üretmek amacını taşıyor. www.cesav.org
LÖSEV (Lösemili Çocuklar Vakfı) lösemili ve kan hastası çocukların, sağlık ve eğitim başta olmak üzere her türlü ihtiyaçlarının sağlanmasına yardımcı olmak, bunun yanısıra, kalıtsal ve edinsel kan hastalıkları konusunda ulusal düzeyde tedavi, eğitim ve araştırma kurumları kurmak ve işletmektir. Bu amaçla ekolojik tarımın gelişmesi için destek vermektedir. www.losev.org.tr; Tel: 0312 447 06 60
Ondokuzmayıs Üniversitesi Ekolojik Yaşam Kulübü bir grup gönüllü öğrenci tarafından ekolojik yaşam bilincinin anlaşılması, yaygınlaşması ve yaşam pratiğinde yerini alması için eğitim çalışmalarını ve uygulama örneklerini hayata geçirmek için 2002 yılında kuruldu. www.omu.edu.tr/kulupler/ekoloji/index.htm
Araştırma ve Eğitim Kurumları, ülkemizdeki üniversitelerde henüz ekolojik tarım kürsüsü olmamasına rağmen konuyla ilgili ders veren veya uygulamalar yapan Ziraat Fakülteleri bulunmaktadır. Ege Üniversitesi/İzmir, Ankara Üniversitesi/Ankara, Ondokuz Mayıs Üniversitesi/Samsun, Uludağ Üniversitesi/Bursa, Yüzüncü Yıl Üniversitesi/Van, Çukurova Üniversitesi/Adana, Süleyman Demirel Üniversitesi/Isparta, Trakya Üniversitesi/Edirne, Aydın Doğan Kelkit Meslek Yüksekokulu/Kelkit-Gümüşhane