YATIRIMLARIN FİZİBİLİTE RAPORLARININ HAZIRLANMASI
Bir ülkenin gelişmişlik düzeyinden bahsederken sıklıkla kullanılan ölçütlerden biri de o ülkede gerçekleştirilen yatırım toplamıdır. Mal ve hizmet üretmenin en temel şartı üretim tesislerin kurulması ve işletilmesidir. Bu faaliyetin realize edilebilmesi ise o ülkedeki fon ve kaynaklarının yatırıma dönüştürülmesi, sürdürülebilir kalkınmanın temel özelliğidir.
Genelde ülke ve toplumların özelde ise kişilerin ihtiyaçları sınırsız iken bu ihtiyaçları karşılayacak kaynaklar sınırlılık arz etmektedir. Bu nedenle elde bulunan kıt kaynaklarla sonsuz ihtiyaçların karşılanması her zaman mümkün olmamaktadır. Kaynakların optimum kullanımı, en yüksek faydayı sağlayacak yatırım alternatifine kaynakların yönlendirilmesi son derece önem kazanmaktadır.
Bu noktada, her yatırım alternatifi için kullanacağı kaynak ve karşılığında üreteceği katma değeri ortaya koyan bir çalışma yapılması gerekmektedir. Bu çalışmalar ülkemizde fizibilite etüdü olarak anılmaktadır.
Yatırım; bir işletme kurmak amacıyla eldeki parasal değerlerin fiziksel değerlere dönüşümünü ifade eder. Yani her yatırım, daha sonra tekrar para getiren bir ekonomik değerdir.
Yatırımlar yapıldıkları dönemde işletmenin karına olumsuz etkide bulunur ve birim maliyeti arttırırken; tamamlanıp nakit girişi sağlamaya başlayınca karlılık artışını getirir. Yatırımların başarılı olabilmesi için gerekli şart kararların rasyonel ve amaca uygun bir analize dayandırılmasıdır.
Kesin bir yatırım kararı almadan önce ekonomik, teknik, finansal, yasal ve mali araştırmalar yapılarak işletmenin kurulmasının karlı ve yararlı olup olmayacağını ortaya koyan sistemli ve bilimsel çalışmalara ise fizibilite raporu denir. Bu nedenle fizibilite raporuna kurulabilirlik ya da yapılabilirlik araştırması da denmektedir.
Fizibilite raporu, işletme açısından çok yönlü yararlar sağlayan araştırmaların toplamıdır. Bu araştırmaların amaçları ise şöyledir:
Yatırımın konusuna ve hangi çıkar grubu için hazırlandığına bağlı olarak fizibilite etütleri bazı farklılıklar göstermektedir. İçerikte ve kapsamda görülen bu değişiklikler nedeniyle de standart bir örneği yoktur ve raporların hazırlanması güçleşir. Bu nedenle işletmeler genellikle bu konuda uzman kişilerden yararlanmayı tercih ederler.
Günümüzde özellikle kuruluş kararı vermeden önce bir fizibilite etüdünün yapılması modern işletmeciliğin ilk adımı olarak kabul edilir. Oldukça zaman alan bu çalışmalar sonucunda bir rapor çıkarılır ve bu raporda aşağıdaki hususlar yer alır:
§ Projenin özeti ve varılan sonuçlar.
§ Yatırımcı hk. genel bilgiler.
§ Üretilmesi düşünülen mal ve hizmetlerin tanıtımı.
§ Pazar araştırması.
§ Kuruluş yeri seçimi.
§ Kapasite seçimi.
§ Üretim teknolojisi seçimi.
§ Makine ve teçhizat seçimi.
§ Üretim için gerekli hammadde, malzeme temin olanakları ve olası fiyatlar.
§ Yakıt ve enerji ihtiyacı, temin olanakları ve alış fiyatları.
§ İşgücü ihtiyacı, nitelikleri, temin imkanı ve ücretleri.
§ Finansman planı ve yatırım harcamalarının yıllara dağılımı.
§ Projenin yatırım uygulama planı.
§ Üretim maliyet tahminleri.
§ Mali projeksiyonlar.(proforma gelir tablosu-proforma bilanço…)
§ Projenin gerçekleşmesi ile milli ekonomiye sağlanacak faydalar.
Bir yatırım projesi hazırlamak demek ,alternatifler arasından seçim yapmak demektir. Alternatiflerin olmadığı bir durumda sağlıklı karar vermek ve ya seçim yapmak mümkün değildir. Bu nedenle fizibilite raporlarında alternatifler ve bunlar arasındaki karşılaştırmalar belirtilmelidir. Özellikle kuruluş yeri, kapasite, teknoloji, makine ve teçhizat gibi konularda yapılan tercihlerin diğer alternatiflerden üstün yönleri açıkça gösterilmelidir.
Bir yatırımın başarı ile uygulanabilmesi için aşağıdaki adımlar izlenmelidir:
Şekil 1: Yatırım projesinin aşamaları
Başlıca Yatırım Amaçları
n Komple yeni bir sektörde faaliyete başlamak.
n Mevcut kapasiteyi koruyabilmek için eskiyen donanımı yenilemek.
n Kapasite artışı sağlamak için yeni donanım eklemek.
n Yeni teknolojilerden faydalanmak ve yeni ürünler üretmek maksadıyla yatırım yapmak.
n Kalite düzeltmek amacıyla yapılan yatırımlar.
n Mamulün tüketiciye ulaşması ve dağıtım kanallarının etkinliğini arttırmak maksadıyla yapılan yatırımlar.
n Çevrenin kirlenmesini önlemek, işçi sağlığı ve halk sağlığını temin etmek maksadıyla yapılan yatırımlar.
Yatırım Projesi
Yatırım Projesi, belli bir üretim işini en az maliyetle gerçekleştirmek ve en yüksek ekonomik ve teknik etkinliğe ulaşmak için, hangi kapasitede ve nerede üretileceğinin, bilgi ve verilerin sistematik kullanılması ile kararlaştırılması ve uygulamaya konulması davranışıdır.
Yatırım projeleri :
n İşletmelerde rizikoyu azaltır.
n İktisadi faydayı arttırır.
n İşletmeciliği yükseltir.
n Ülkede bilinmeyen alanlarda üretim imkanları sağlar
n En az rizikolu kaynaklara üretim önceliği sağlar.
Yatırım Projelerinin Hazırlanması
Bir yatırım projesi birbirini izleyen değişik aşamalardan geçerek hazırlanır. Bu aşamalardan birinin gözden uzak tutulması tutarlı karalar almayı güçleştirir. Ayrıca yatırım projelerinin gerek yurt içi, gerek yurt dışı kredi kurumlarına sunulabilecek nitelikte ve onların değerlendirmelerine imkan tanıyacak şekilde hazırlanması gerekir.
Fikir olarak tasarlanmasından hazırlık, eleme, seçme, yatırımın gerçekleşmesi ve sonunda işletmeye alma dönemine kadar süren faaliyetler proje çalışmaları kapsamına girmektedir.
Temel olarak bir yatırım projesi hazırlama aşamaları :
n Proje Fikrinin Doğuşu
n Ön Araştırma
n Fizibilite Etüdü
n Genel Değerlendirme ve Yatırım Kararının Alınması
n Kesin Proje
n Projenin Uygulanması
n Deneme Üretimi
n Üretime Geçiş (İşletmeye Alma)
Fizibilite Etütleri
Fizibilite etütleri kelime anlamı itibari ile yapılabilirlik raporları şeklinde tanımlanmaktadır. Yabancı literatürde, fizibilite çalışmasının genel tanımı, yapılacak yatırım ekonomik, mali ve teknik analizlerin yapılması şeklindedir. Fizibilite etütleri, faaliyette bulunulacak işletmelerin daha önceden karlılık durumlarının incelenmesidir. Zarar eden işletmelerin neden zarar ettiklerini, karlı olanların performansının arttırılmasını, yatırımın milli ekonomiye katkısı ve sosyal faydasının tespiti, fizibilite etütlerinin içeriğini oluşturur.
Fizibilite etütlerinde yatırımcının ne üreteceği, nerede, ne kadar, ne zamanda üreteceği, ne fiyattan nereye satacağı, ne kadarlık bir yatırım tutarına fon temin edileceği, yatırımdan ne kadarlık bir gelir temin edileceği sorularına cevap verilmelidir
Bir fizibilite etüdü ;
n Çalışma Özeti,
n Projenin Tanımı ve Kapsamı,
n Pazar Araştırması,
n Hammadde Etüdü,
n Yer seçimi ve Çevresel Etkiler,
n Kapasite Seçimi,
n Teknoloji Seçimi ve Mühendislik,
n Organizasyon ve İnsan Kaynakları,
n Toplam Yatırım Tutarı,
n Uygulama Programı,
n İşletme Dönemi Gider ve Gelirleri,
n Projenin Finansmanı ve Finansal Analiz,
n Projenin Ticari ve Ulusal Açıdan Değerlendirilmesi, konu başlıklarını kapsamalıdır.
Fizibilite etüdü, Pazar analizi, Teknik analiz, Finansal analiz ,Hukuksal analiz, Ekonomik analiz olarak ayrılır;
Tüm bu noktalar sonucu mamulün piyasa yapısı ortaya çıkmakta ve buna dayanan satış tahminleri yapılmaktadır. Bu tahminler için ise istatistiksel bazı yöntemler kullanılmalıdır. Bu yöntemler ikiye ayrılır:
1) İstatistik metotları:
2) Piyasa bilgilerine dayanan kalitatif yöntemler:
§ Anket metodu
§ Üst kademe veya uzman kişi görüşleri
EKONOMİK ANALİZ: Bu bölümde ürünle ilgili ekonomik çevre koşulları açıklanmakta ve bölüm iki ayrı başlık altında incelenmektedir.
a) Yatırım kapasitesinin seçimi: Kuruluş kapasitesinin; üretim teknolojisi, kapasite artırımı ile sağlanacak maliyet düşüklüğü, piyasanın coğrafi dağılımı, personel temini gibi faktörler arasından hangisi yönünden belirleneceğini gösterir.
b) Kuruluş yeri seçimi:
Bu bölüm iki aşamadan oluşmaktadır.
1. Yatırımın uygulanacağı bölgenin seçimi
2. Bölge içindeki kuruluş yerinin seçimi
§ Piyasaya yakınlık ve ulaşım olanakları
§ Girdilerin (hammadde,enerji,su,yakıt,işçilik) sağlanabilmesi
§ DPT ce uygun görülen teşvik ve ya diğer kurumlarca sağlanabilecek avantajlar
§ Taşıma masraflarının minimuma indirilmesi
§ Arsa, arazi temini ve inşaat olanakları
§ Girdi olanaklarının maliyet yönünden sağlayacağı üstünlük
Bölge seçiminde etkili faktörler ve kısa açıklamaları ise şöyledir:
§ Hammadde ve yardımcı madde:
Fiziki ve kimyevi özellikleri ile modern işletmeciliğe uygun, emniyetli, fiyatı elverişli ve iyi bir ulaştırma şebekesinin yakınında bulunmalıdır.
§ Taşıma:
Bölgedeki yolların özellikleri, köprülerin kapasiteleri, liman, iskele gibi yerlerin kullanım şartları açısından elverişli; ve işletmeye taşıma ekonomisi ve avantajı sağlayan bir ulaştırma şebekesine bağlı veya bağlanması mümkün bir kuruluş yeri seçilmelidir.
§ İnsan gücü:
Maliyete çok büyük etkide bulunan işçilik ücretleri açısından çok dikkatli olunmalı ve insan gücü faktörüne gereken önem mutlaka verilmelidir.
§ Enerji - Yakıt – Su:
Enerji ve yakıt teminini en uygun ve ucuz şekilde gerçekleştirecek yer kuruluş yeri olarak seçilmelidir. Su ihtiyacı ise maliyet içindeki oranı ve üretim girdileri içindeki önemi dikkate alınarak karşılanmalıdır.
§ İnşaat maliyeti:
Malzemenin kolayca elde edilebileceği ve en az maliyetle taşınabileceği yerler seçilmelidir.
§ İklim şartları ve yer sarsıntısı:
Hava sıcaklıklarının çalışanların verimi üzerinde etkisi vardır. Yer seçiminde özel inşaat gerektiren depreme maruz kalabilecek bölgelere dikkat edilmelidir.
§ Teşvik tedbirleri:
Teşvik anlamında iki yol izlenebilir; ya altyapı tesisleri devlet tarafından yapılır yada vergi konusunda indirim-muafiyetler-kredi kolaylıkları söz konusu olur. Ayrıca kuruluş yeri genişleme yatırımlarına uygun olmalıdır.
§ Artıklar:
Kuruluş yeri üretimin çevreye zarar ve rahatsızlık vermeyeceği nitelikte seçilmelidir.Yani atıklar kolayca ve minimum maliyetle zararsız hale getirilebilmelidir.
Fizibilite raporlarında teknik araştırma bölümü 3 ayrı şekilde incelenir.
I. Üretim yöntemi seçimi ile ilgili etüt:
Seçilen metodun tarifi, eski uygulamaları,üstün ve aksayan yönleri
Alternatif üretim yöntemlerinin özellikleri
Gerekli teknik eleman ihtiyacı ve eğitim durumları
Lisans sahibinin öne sürdüğü mali koşullar
Yönetim sahibi işletmenin piyasada tanınmışlığı
II. Makine ve donatım değerlendirmesi:
Seçilen makine ve teçhizatın üretim sistemine uygunluğu
Benzerleri arasından tercih edilme sebepleri
Yurtiçi ve ya yurtdışından sağlanma olanakları
Tedarik maliyetleri
Tesis ve montaj maliyetleri
İşletme maliyetleri
Yedek parça, onarım ve bakım durumu
Garanti süreleri
Makinelerin kapasitesi ve diğer özellikleri
Makinelerin yerleşme planları ile iş akış şemasının oluşturulması
III. Arazi, bina ve inşaat etüdü:
Arazi etüdü: - Doğal etkenler:
- Ekonomik etkenler:
- Yasal etkenler:
- Sosyal etkenler:
- Politik etkenler
Bina ve inşaat etüdü: - Seçilen yerle ilgili inşaat etkenleri
- Tesis ile ilgili arazi tanzim işleri
- Ana fabrika yapıları
- Yardımcı işletme binaları
- Yapı şekli ve tercih edilme nedenleri
- Montaj işlerine ait çalışmalar
- İnşaat işlerinin ne şekilde yürütüleceği
- Çevreye kurulacak sosyal tesislere uygunluk
Teknik araştırmada kullanılan veri ve bulgular işletme için büyük önem taşır. Çünkü bir yandan işletmenin teknolojisi hakkında bilgi verirken diğer yandan da finansal araştırmaya temel oluşturmaktadır.
Bu tür analizlerde yatırım tutarı, birim üretim maliyeti, işletme sermayesi tutarını yatırım tamamlandıktan sonra oluşacak kar hesaplanmaktadır. Yatırım tutarı belirlenirken sabit sermaye yatırımları ve işletme sermayesine olan ihtiyaçlar olmak üzere iki kısımda incelenir. Sabit sermaye yatırımları işletme kurulup faaliyete geçene kadar olan harcamalar toplamını, işletme sermayesi ise işletmenin üretime geçip faaliyetlerini sürdürebilmesi için gerekli döner varlık toplamını ifade etmektedir.
İşletmenin hukuki yapısına ilişkin bilgiler bu kısımda ele alınır. Yatırım için izlenecek yasal prosedürler, yasal izinler, ticari unvanların alınması, kurumsal yapının oluşması, bu kısımda ele alınır.
Devlet tarafından belli yörelerde, belli sektörlerde yapılan yatırımlar teşvik kapsamında ele alınarak bazı yatırım avantajları sunulmaktadır. Yapılacak yatırımla ilgili teşvik imkanlarının araştırılması ve faydalanabilme şartlarını temini hukuki analizler kısmında bahsedilmesi gereken konulardır.
Değerlendirme:
Ekonomik, teknik ve finansal araştırmalarla elde edilen bilgiler değerlemeye tabi tutulur. Burada projenin yeterli karlılığı sağlayıp sağlayamadığına bakılır. Burada önemli olan nokta yatırımların ve harcamaların bugünkü değerlerinin belirlenebilmesi ve bu değere göre kararların alınmasıdır.
Bu aşamada net bugünkü değer yöntemi kullanılır. Bu yöntem farklı zamanlardaki nakit giriş ve çıkışları arasındaki ilişkiyi, paranın zaman değerini de göz önüne alarak inceler. Projenin tüm nakit giriş ve çıkışları, bugünkü değere indirilerek aralarında karşılaştırmalar yapılır.
Projenin hesaplanan nakit girişlerinin bugünkü değeri, yatırım harcamalarının bugünkü değerinden fazla ise proje kabul edilir. Aksi halde işletmeyi kurmak karlı değildir. Bu aşamadan sonra işletmenin verimlilik ve karlılık hesapları yapılır ve işletmenin kurulmasına yönelik veriler çıkarılır.
FİZİBİLİTE RAPORLARINDA GÖRÜLEBİLECEK EKSİKLİKLER
n Pazar etüdünün yetersiz olması
n Yatırım tutarının aşırı iyimserlikle tahmin edilmesi
n Projenin faaliyet dönemindeki gelirlerinin yüksek veya giderlerinin düşük hesaplanması
n Kuruluş yeri seçilirken alternatiflerle mukayese yapılmamış olması
n Kapasite seçimine gereken önemin verilmeyişi
n Teknoloji makine ve teçhizat seçiminde hatalar
n Finansman planının iyimser hazırlanması
n Temrin planının gerçekçi olmaması
Yatırım Fizibilite Uygulaması
n Bu çalışma Konya Büyükşehir Belediyesi mücavir alanları içinde yapılacak olan Konya Doğal Gaz Dağıtım Sisteminin teknik ve ekonomik ve mali yapılabilirliğini inceler.
n Doğal Gaz Dağıtım Hattı Ön fizibilitesinde 2000-2020 yılları arasında gelişecek olan Pazar potansiyeli esas alınarak projeksiyonlar yapılmıştır. Nüfus artışları, bağlı olarak konut sayılarındaki artışlar ve doğal gaz talep tahminlerinde tahmin periyodu olarak 2000-2020 dönemi esas alınmıştır.
n Pazar araştırmalarından elde edilen sonuçlara göre kent geneli dört öncelikli bölgeye ayrılmıştır. Öncelikler, bölgenin gelişme durumu, sosyal ve ekonomik yapısı, şehirleşme durumu ve coğrafik konumu dikkate alınarak tespit edilmiştir.
n 2020 yılı tam kapasiteye ulaşılan yıl olarak belirlenmiş ve bu yılda 464.000 konut ve işyeri olacağı tahmininden yola çıkarak %95’inin (441.378) gaz kullanıcısı olacağı kabulü yapılmıştır.
n Konutlar için ortalama yıllık 1.635 metre küp gaz tüketimi, ticari kuruluşlar için 800metre küp/yıl tüketim değeri öngörülmüştür. Sanayi kuruluşlarının tüketim potansiyelleri de sanayicilerin mevcut durumda kullandıkları yakıt türü ve miktarına göre doğal gaz eşdeğeri alınarak hesaplamalara dahil edilmiştir.
n Doğal gaz şebekesi toplam yatırım maliyeti 126.5 milyon $ dır. Bunlara yatırım ve işletme döneminde ortaya çıkan diğer yatırım harcamaları da (bina, araç, donanım, vs)
eklenince yatırım toplamı 141 milyon $ çıkmaktadır.
n 2000 yılında yatırıma başlanacak olup gaz kullanımı ise 2001 yılında gerçekleşecektir. Yatırımın başladığı yıl ihtiyaç duyulan personel adedi 133 tam kapasiteye ulaşılan 2020 yılında ise bu rakam 324’tür. Tam kapasite durumunda ortaya çıkan personel gideri (2020 yılı) 4,473 milyon $ dır.
Proje Özeti
Proje Konusu: Konya şehri doğal gaz dağıtım şebekesi yatırımı
Proje Yeri : KONYA
Projenin niteliği : Komple yeni yatırım
Projenin Ekonomik Ömrü : 50 yıl
Uygulama Dönemi : 2000-2020 yılları arası
Yatırıma Başlama Tarihi : 2000 yılı
Deneme İşletmesine Geçiş Tarihi : 2001 yılı
İşletmeye Alma Tarihi : 2001 yılı
Projenin Bitiş Tarihi : 2020 yılı
Projenin Sabit Yatırım Tutarı : 141.064.000 Dolar
Yatırım Dönemi Kaynak Kullanımı 157.254.000 Dolar
İç Kaynak (121.341.000)
Dış Kaynak ( 35.913.000)
Pazarlama Kapasitesi : 1.044.000.000
Yatırımcı Hakkında Bilgiler
Yatırımcı Kuruluş : KOGAZ (Konya Gaz Dağıtım SAN.ve Tic A.Ş)
Şirketin Kuruluş Amacı :
Şirket; altyapı ve diğer tesislerini kurarak, kurdurtarak veya mevcut tesisleri devralarak her nevi enerji, sıvı ve gaz halindeki her türlü yakıt ile buna bağlı merkezi ve merkezi olmayan her türlü ısıtma sistemini planlı, programlı ve etkin bir biçimde sağlamak ve işletmek, bu faaliyetler ile ilgili olarak gaz satın almak, satmak ayrıca gerekli görüldüğü takdirde enerji üretimi ve sıvılaştırılmış gaz üretimi yapmaktır.
Adresi : Konya Büyükşehir Belediye Sarayı/KONYA
Şirket ortakları ve hisse payları : Hisse Payı(%)
Konya Büyükşehir Belediye Başkanlığı 40
KOSKİ Genel Müdürlüğü 15
Karatay Belediye Başkanlığı 15
Meram Belediye Başkanlığı 15
Selçuklu Belediye Başkanlığı 15
Sermayesi :
Şirketin sermayesi 100.000 YTL kıymetindedir. Bu sermaye her biri 1 YTL kıymetinde, nama yazılı 100.000 adet hisseye ayrılmıştır.
Yatırımın Konusu : Konya il merkezinde doğal gazın işyerleri, konut ve sanayi tesislerinde kullanılmasını esas alan proje, belirlenen öncelikler çerçevesinde doğal gaz dağıtım hattının inşa edilerek işletmeye açılmasını içeren, komple yeni yatırımı kapsamaktadır.
Yatırımın Gerekçesi : Konya Kenti nüfus ve yüzölçümü büyüklüğü dikkate alındığında ülkemizin sayılı illeri arasında yer almaktadır. 1997 Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına bakıldığında kent genel nüfusu 1.931.773 il merkezi nüfusu da 702.842’dir.
Gelişen nüfus ile birlikte, ekonomik ve kültürel hareketlilikte kente hakim olmuştur.Gelişen nüfusun artan talepleri özellikle konut talebi şehrin yerleşim alanlarında gelişmeye neden olmuştur. Şehrin gelişimi ile ortaya çıkan konutlarda ısınma ihtiyacı ve talebin karşılanması amacıyla katı yakıt kullanımının artması ve sanayi yapıların hızla gelişmesi şehirde hava ve çevre kirliliği sorununu ortaya çıkarmıştır.
Yatırımın Bölge Ekonomisine Katkısı :
n Doğal gazın bölgede kullanımı ile birlikte esas faaliyet alanında ve onu destekleyen yan sanayilerdeki ticari ve sanayi faaliyetlerde ivmeli bir artış söz konusu olacaktır. Gazın konutlarda, sanayide, ticarethanelerde, kamu kurumlarında ve kuruluşlarında kullanımı ile birlikte oluşan katma değer 2020 yılına kadar 841 milyon dolardır. Bununla birlikte gaz kullanımı için gerekli olan dönüşüm işlemlerinde ve malzeme temininde ortaya çıkacak olan katma değeri de hesaba katarsak proje ekonomik ömrü boyunca Konya’ya 3 milyar 370 milyon $ katkı sağlamaktadır.
n Gaz dağıtım şirketinde ihtiyaç duyulan personel temininin de bölgedeki istihdama olumlu katkıları olacaktır. 2020 yılı için öngörülen personel sayısı ortalama 324 kişidir. Aileleri ile birlikte düşünürsek ortalama 1600 kişi etkilenmektedir. Tesisatçı firmaları, malzeme satan firmaları ve bunların etkilediği nüfusu da düşündüğümüzde ortalama 3200 kişi etkilenmektedir
n Doğalgazın sanayilerde kullanımının getireceği ekonomik katkının da firmaların bilançolarına ve nakit akımlarına pozitif katkıları olacaktır. Ayrıca, gazın kullanımı ile birlikte ortaya çıkan kalite artışının hem bölge ekonomisine hem de ülke ekonomisine katkıları olacaktır.
n Konut ve ticarethanelerde gaz kullanımı ile birlikte ortaya çıkan ekonomik katkının yıllık tutarı (alternatif kayıtlarla kıyaslandığında) 2001 yılı için 11 milyon$, 2010 için 44 milyon$, 2020 için 116 milyon dolardır. Ayrıca ortaya çıkan konfor ve rahatın maliyeti de buna ilave edilebilir.
Ekonomik Analiz
a)- Bölgesel Araştırma :
n Konya 41.464 km yüzölçümü, 31 ilçesi, 162 Belediyesi, 662 köyü ile Türkiye’nin en büyük vilayetlerindendir. Önceleri ziraat ve hayvancılık şehri olarak öne çıkan bu il 1965’li yıllardan sonra sanayiye ağırlık vermiştir. Gelişen yoğun imalat sanayi ile ülke ekonomisine önemli katkıları devam etmektedir. Son yıllarda kurulan Konya merkezli holdingler de yurt içinde ve dışında önemli ticari faaliyetlerde bulunmaktadırlar.
n Konya havzası eski jeolojik çağlarda oldukça yoğun volkanik olaylara sahne olmuştur. Bu gün ise bir deprem riski bulunmamaktadır, Konya merkez bölgesi Dördüncü Dereceden Deprem Kuşağında yer almaktadır Konya kent merkezinde konut yerleşim birimleri düzenli olarak planlanmış gecekondu ve kaçak yapı problemi olmayan ender illerimiz arasında yer almaktadır.
n Konya kent merkezinde konut yerleşim birimleri düzenli olarak planlanmış gecekondu ve kaçak yapı problemi olmayan ender illerimiz arasında yer almaktadır. Şehrin yerleşik bulunduğu arazi yapısı ve coğrafi şartlar dikkate alındığında potansiyel gelişme yönleri şehrin kuzey ve kuzey doğusunda bulunan bölgelere doğru olmaktadır. Bu bölgeler toprak kabiliyeti yüksek ama ekilmeyen araziler ve az meyilli arazilerden oluşmaktadır. Bu bölge içinde toplam potansiyelin sadece %10 unu teşkil eden havaalanı, bataklık alan, bombalanan alan ve arkeolojik alan gibi yerleşime uygun olmayan alanlar mevcuttur.
n Konya kapalı havzasının güneyinde kışları ılık ve yağışlı yazları sıcak ve kurak geçen Akdeniz iklimi, Orta ve Kuzey kesimlerin de kışları soğuk yazları sıcak ve kurak geçen karasal iklim ve Güney Doğusunda çöl iklimi hüküm sürmektedir.
n Konya’nın çevre sorunları içinde ikinci sırada yer alan hava kirliliği genel olarak değerlendirildiğinde; konutların ısıtılmasından kaynaklanan hava kirliliği, motorlu taşıtlardan kaynaklanan hava kirliliği, endüstri tesislerinden kaynaklanan hava kirliliği ve atmosferik özelliklerden kaynaklana hava kirliliği gibi genelde hava kirliliğini oluşturan klasik sebeplerdir.
b)- Nüfus Projeksiyonları
n 1990 yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre Konya il nüfusu 1.752.658’dir. Bu nüfusun 963.128’i il ve ilçe merkezlerinde, 789.530’u da bucak ve köylerde bulunmaktadır.
n 1997 yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına bakıldığında ise il nüfusu yaklaşık %13’luk bir artış göstererek 1.931.733’ ulaşmıştır. 1.140.016 kişi il ve ilçelerde yaşarken 791.757 kişi köy ve bucaklarda yaşamaktadır.
c)-Tüketici Analizi
n Tarım toplumundan sanayi toplumuna geçişin hızlı olduğu illerimizden birisi de Konya’dır. Bu geçiş süreciyle birlikte ekonomik yapıda meydana gelen gelişmeye paralel olarak sosyal dokuda da önemli değişmeler meydana gelmiştir. Bu değişmenin en önemlilerinden birisi, toplumda meydana gelen kentleşme olgusudur. Bu eğilimle birlikte köyden kente göçü hızlandırmış, yerleşik kentli nüfusun il nüfusuna oranını arttırmıştır.
n İl genelinde yerleşik nüfusun %50 si erkek, %50 si kadın nüfus oluşturmaktadır. Bu oran şehir nüfusuna bakıldığında %51 e %49, köy nüfusuna bakıldığında ise %48 e %52 dir.
n Yatırıma konu doğalgazın kullanım alanları ise başta konutlarda ısınma, pişirme ve sıcak su eldesi olmak üzere, ticarethanelerde ısınma ve proseste, sanayilerde ise endüstriyel amaçlı kullanılmaktadır. Öncelikli olarak konut tüketimi öngörülmektedir.
n Fırın, pastane, şekerlemeci türünden ticarethaneler doğalgazı öncelikli olarak talep etmektedirler. Sanayicilerde ise proses ısısını yoğun kullanan sanayiciler fuel oil, motorin ve LPG’nin alternatifi olarak doğalgazı talep etmektedirler.
Teknik Analiz
a)- Yatırımın Teknik Özellikleri
Konya Doğal Gaz Dağıtımı Sistemi aşağıdaki temel birimlerden oluşacaktır;
n RMS-A (A Tipi basınç düşürme istasyonları) 70/19 Bar
n Çelik Borudan inşa edilen ana şebeke
n Çelik Boru Sistemindeki Küresel Vanalar
n Bölge Regülatörleri (19/4 bar)
n Bina Servis hatları
n Bina Servis kutuları
n SCADA
RMS-A
RMS-A, Basınç düşürme ve ölçme için belirli alanlarda kurulan istasyonlardır.
n Şehrin yaklaşık 10 km Güney Doğusundan geçecek olan BOTAŞ ana iletim hattından alınan branşlamanla şehre gaz arzı sağlanacaktır. BOTAŞ’dan gazın teslim alındığı noktada inşa edilecek olan RMS Konya’ya yapılan arz miktarının ölçüldüğü ve gazın Konya Gaz Dağıtım Şirketi’ne teslim edildiği noktada olacaktır. RMS’in kapasitesi 600.000metre küp/saat olacaktır. İki modül halinde inşa edilecek olan istasyonun ilk bölümü yatırımın başlangıç yılı olan 2000’de tamamlanacak, ikinci kısmı ise 2009 yılında inşa edilecektir.
n Gazın RMS’e giriş basıncı 70 bar çıkış basıncı ise 19 bar’dır.
Çelik Doğal Gaz iletim Şebekesi
RMS’lerden alınan 19 bar basınçlı doğal gazı dağıtım bölgelerine iletmek için Konya’nın güney doğusunda bulunan RMS’den gazı alıp bölge regülatörlerine kadar ileten şebekenin tamamı çelik dağıtım şebekesi olarak adlandırılır. 24” den başlayıp 4” e kadar düşen farklı çaplardan oluşan hatlarda dolaşan gazın çalışma basıncı 19-12 bar arasında değişmektedir. Proje kapsamında inşa edilecek olan toplam çelik hat uzunluğu, bütün çaplar dahil olmak üzere 110.019 metredir. Çelik hatların tamamı yatırımın ilk iki yılında tamamlanacaktır.
Bölge Regülatörleri
n Çelik şebeke ile 19 bar basınç ile dağıtım noktalarına getirilen doğal gazın tüketiciye arz edilmesi için polietilen dağıtım hatları kullanılmaktadır. Polietilen dağıtım hatlarında normal çalışma basıncı çelik hatlardakine nazaran daha düşük olduğu için gaz basıncının polietilen şebekeye geçiş sırasında 4 bar değerine indirilmesi gereklidir. Bu da 5.000 metre küp/h kapasiteli bölge regülatörlerinde yapılmaktadır.
n Bölge regülatörleri, 2020 yılı talep projeksiyonlarına göre seçilmiştir. Kent ve çevresinde toplam 89 adet Bölge regülatörü yerleştirilecek ve polietilen boru çapları sonraki yıllarda çok büyük harcamalara sebebiyet vermeyecek şekilde seçilmiştir.
Polietilen Dağıtım Şebekesi
Bu proje kapsamında tüketiciye erişmek üzere 4-2 bar çalışma basıncında çalışan, 125 mm, 110 mm ve 63 mm çapında olan 1.081 km polietilen hat gerekmektedir. Aşağıdaki tabloda komple yatırımda çekilecek olan polietilen hattın çaplara göre metrajları verilmiştir;
Servis Hatları: Tüketiciye doğal gaz arz edilirken konutunun veya işyerinin önünde 4 bar basınç ile gelen gazın hem tekrar basıncının müşterinin kullanabileceği basınca düşürülmesi için ve hem de müşterinin tesisatının güvenli kontrol edilebilmesi için, içinde basınç düşürücü düzenler ve diğer kontrol donanımı bulunan servis kutularının konulması gereklidir. Proje kapsamında konulacak olan servis kutularının miktarı çeşitli kapasite ve özelliklerde olmak üzere 120.212 adettir.
Ayrıca servis kutusu bağlantıları için 32 mm ve 20 mm çapında toplam 1.190.615 metre servis hattı gerekmektedir.
Sanayi Bağlantıları: Sanayi bağlantıları sanayicilerin maddi sorumluluğunda gerçekleştirileceği için yatırım hesaplamalarında gösterilmemiştir.
SCADA
SCADA ile doğal gazın en güvenli şekilde dağıtımı kontrol edilecektir. Uzaktan gözlem ve veri işleme merkezi (SCADA) ile bölge ve müşteri regülatörlerindeki gaz akış miktarı, gaz kaçağı ve basınç gibi kritik bilgiler uzaktan kontrol edilebilecektir.
Mali Analiz
n İşletme Dönemi Gelirleri, gaz satış gelirleri, proje onay gelirleri, güvence bedeli, sabit hizmet, sayaç bakım gelirleri ve gaz açma kapama gelirlerinden oluşmaktadır. Gaz satışına 2001 yılında başlanması öngörülmektedir. Bu nedenle 2000 yılı sonlarına doğru abone kaydına başlanacak ve abone katılım payı abonelerden tahsil edilecektir. Her abone başına 210$ abonelik bedeli tahsil edilecektir. Buna karşın abone başına ayrıca gaz kullanımı için sözleşme yaptığı dönemde 55$ güvence bedeli tahsil edilecektir. Güvence bedeli abone sözleşmesini fesh ettiği zaman aboneye iade edilen bir bedeldir, o nedenle bir fon kaynağı olarak ifade edilmektedir. 2001 yılı itibariyle tahsil edilecektir.
n Gaz kullanıcı başına alınan sabit hizmet sayaç bakım ve kira geliri 25$, proje onay geliri Konut Projeleri için 25$, ticari projeler için 38$ ve Gaz Açma Kapama bedeli de 0,17$ dır Gaz satış tarifeleri sanayicilere, konutlara ve kamu kuruluşlarına ayrı ayrı uygulanmaktadır. Toplam satışta, kanunla belirlenen %40 kar marjı limiti aşılmamak kaydı ile kar marjları uygulanmakta ve ortalama %35 marj ile satışı uygulanmaktadır.
n İşletme dönemi faaliyet gider kalemleri is personel giderleri, genel yönetim giderleri, satış pazarlama giderleri ve işletme giderlerinden oluşmaktadır.
n Projenin Finansmanı : Projenin toplam yatırım tutarı yatırım dönemi faiz ödemeleri de dahil olmak üzere 157.254.000$ dır. Bunun 16.190.000$ ı da sabit sermaye yatırım tutarıdır. Yatırım 20 yıllık bir sürece yayılmış, 2000 yılında başlanan yatırım 2020 yılında tamamlanmakta fakat işletmeye 2001 yılında alınarak yatırım ve işletme dönemi eş zamanlı olarak icra edilmektedir. 2001 yılında kısmi gaz kullanımına başlanarak elde edilen gelirlerle yatırım finanse edilmektedir. Oto finansman uygulanmakta bu da projenin karlılığını arttırmaktadır
Ağırlıklı Ortalama Sermaye Maliyeti
Yatırım Başlangıç Sermayesi ve işletme karının yatırıma dönüştürülmesi suretiyle vazgeçilen getirisi için fırsat maliyeti söz konusudur. Bu oran katlanılan yatırım riskini ve piyasa faiz oranlarını da içereceğinden %19.9 belirlenmiştir. Ayrıca borçlanma maliyeti de piyasa faiz oranları kabul edilmiş ve %15 olarak hesaplamalarda kullanılmıştır. Buradan yapılan hesaplamalarda yatırım ve işletme dönemi süresince (20 yıl için) Ağırlıklı Ortalama Sermaye Maliyeti %14 olmaktadır. Bu oran Proje değerlendirmelerinde yatırımcıyı tatmin edecek en az karlılık oranı olarak benimsenir. Proje bu oranın üzerinde bir iç karlılık oranı sağlarsa yatırım yapılır ve yatırımcıyı tatmin eder. Altında karlılık sağlıyorsa proje ret edilir.
Net Bugünkü Değer Analizi
Projenin ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti %14’dür. Nakit girişleri ve çıkışları bu oran esas alınarak 20 yıllık yatırı